بازتاب و کارکرد مضامین شعری در رساله خزانیه ادریس بدلیسی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ایران

doi
10.22034/nf.2026.543599.1453
چکیده

در میان آثار ادریس بدلیسی رسالۀ کوتاهی با عنوان رسالة الخزانیه موجود است که تاکنون معرفی و تصحیح نشده است. مؤلف در این رساله به تناسب موضوع، اشعاری آورده است که به‌لحاظ کارکرد قابل تأمل و بررسی است. این پژوهش که به شیوۀ کتابخانه‌ای و براساس تحلیل و تبیین اشعار این رساله به انجام رسیده، در صدد پاسخ به این پرسش‌هاست که با توجه به مضمون تاریخی این رساله و حجم کم آن (7 برگ)، مؤلف با چه انگیزه و هدفی ابیات قابل توجهی را از خود یا شاعران نامدار دیگر آورده است؟ و دیگر، اشعار مندرج در این رساله چه کارکردی را در متن به خود اختصاص داده‌ است و بیشترین بسامد به کدام‌یک از کارکردها تعلق دارد؟ نتایج پژوهش نشان می‌‌دهد، آموخته‌های بدلیسی و تبحرش در ادبیات و انشاپردازی که منصب منشی‌گری مخصوص دربار آق‌قویونلوها را برایش به ارمغان آورده بود همچنین علاقۀ بسیارش به شعر نقش به‌سزایی در آوردن این اشعار داشته است. او متن خود را چنان با اشعار و فنون ادبی درهم‌آمیخته که حاصل آن به‌لحاظ محتوایی، تاریخی و ساختاری ادبی شده است. بدلیسی به پیروی از شیوۀ پیشینیان در کنار ثبت تاریخ، اثر فاخری خلق کرده که در آن به جنبۀ زیبا‌شناسی نیز توجه داشته است. او در این اثر از کارکردهای مختلف شعری بهره جسته، اما کارکرد ادبی ـ آرایه‌ای و استدلالی در آن با بسامد بالا سهم بیشتری را نسبت به کارکردهای دیگر به خود اختصاص داده‌ است.