فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: گیاهان بوته‌‌ای به‌‌عنوان پناهگاه‌‌های زنده، نقش بسیار مهمی بر تنوع گونه‌‌ای و پایداری اکوسیستم‌‌های تحت چرا دارند. حذف آنها از ترکیب گیاهی مراتع بدون اعمال رویکرد حفاظتی، اثرهای مخربی بر پایداری رویشگاه‌‌های مرتعی دارد. هدف پژوهش پیش‌رو، بررسی نقش حفاظتی و پناهگاهی دو گونه گون (Astragalus heratensis Bunge.) و چوبک (Acanthophyllum glandulosum Bunge ex Boiss.) بر پایداری گون‌‌زارهای ارتفاعات شرقی کشور است.مواد و روش‌ها: برای این منظور، ابتدا رویشگاه‌‌های مرتعی ژرف تربت حیدریه، به‌‌عنوان رویشگاه‌‌های معرف گون‌‌زارهای ارتفاعات شرقی کشور، در نظر گرفته شد. سپس، نوع و تراکم گونه‌ها، در داخل 50 پلات دو متر‌مربعی که با فاصله 10 متر از همدیگر در امتداد پنج ترانسکت 100 متری مستقر شده بودند، اندازه‌‌گیری شد. در امتداد هریک از ترانسکت‌‌ها، 10 پایه گیاهی از هریک از گونه‌‌هایBunge.  As. heratensis وBunge ex Boiss.  Ac. glandulosum که تاج آنها با ترانسکت برخورد کرده بود، انتخاب و صفات ارتفاع، قطر تاج بزرگ و کوچک و مساحت تاج‌پوشش اندازه‌‌گیری گردید. ضمن اینکه، درصد پوشش تاجی و تراکم گونه‌‌های واقع در زیراشکوب گونه‌های هدف، در داخل میکرو‌پلات‌‌های 25/0 مترمربعی (ابعاد 50×50 سانتی‌‌متری) اندازه‌گیری شد. همزمان، در سمت دیگر هریک از ترانسکت‌‌ها و در فاصله کمتر از 2 متر از هر پایه گیاهی، یک پلات به همان اندازه (ابعاد 50×50 سانتی‌‌متری)، در فضای باز (بین‌‌لکه‌‌ای) برای اندازه‌‌گیری درصد پوشش‌‌تاجی و تراکم گونه‌‌های واقع در آنها مستقر شد. پس از اندازه‌‌گیری مشخصه‌‌های گیاهی در زیر لکه‌‌های گیاهی (زیر تاج گیاهان بوته‌‌ای) و بین ‌‌لکه‌‌ها (فضای باز)، مقادیر شاخص‌‌های تنوع گونه‌‌ای محاسبه شد. برای مقایسه تنوع گونه‌‌ای زیر تاج گیاهان بوته‌‌ای و فضای باز، از آزمون t دو نمونه مستقل، استفاده شد.نتایج و یافته‌ها: بر مبنای نتایج، گونهBunge.  As. heratensis به‌‌دلیل برتری ارتفاع و مساحت تاج‌پوشش، نسبت به گونه Ac. glandulosum Bunge ex Boiss.  نقش حفاظتی بیشتری برای گونه‌‌های زیراشکوب دارد. به‌‌گونه‌‌ای که درصد پوشش‌‌تاجی، تراکم و مقادیر شاخص‌‌های تنوع گونه‌‌ای در زیر تاج آن، بیشتر از گونه Ac. glandulosum Bunge ex Boiss. است. همچنین، مقادیر شاخص‌های پوشش گیاهی و تنوع گونه‌‌ای در زیر تاج گیاهان بوته‌‌ای، بیشتر از فضای باز بین آنهاست. بیشتر گونه‌هایی که در زیر تاج گیاهان گونه‌‌هایBunge.  As. heratensis وAc. glandulosum Bunge ex Boiss. تراکم زیادی دارند، به‌ندرت در فضای باز دیده می‌شوند. این موضوع، به‌‌دلیل تسهیلاتی است که گیاهان بوته‌‌ای، برای گونه‌های یکساله ایجاد کرده‌اند. بین نقش حفاظتی و پناهگاهی گونه‌‌های Bunge. As. heratensis و Ac. glandulosum Bunge ex Boiss.، از لحاظ تولید در فضای باز، اختلافی مشاهده نشد‌، اما مقدار تولید در زیراشکوب، در گونه Bunge. As. heratensis، 35 درصد بیشتر از گونه Ac. glandulosum Bunge ex Boiss. بود.نتیجه‌گیری: گیاهان بوته‌‌ای به‌‌عنوان پناهگاه‌‌های زنده، توانایی حفاظت گونه‌‌های زیر تاج خود را از چرای مستقیم دام دارند و محیط امنی برای گونه‌‌‌های خوشخوراک و حساس به چرا ایجاد می‌‌کنند. ضمن اینکه، شرایط را برای جوانه‌زنی، رﺷـﺪ، ﺑﻘـﺎ و تولید گونه‌‌هایی خوشخوراک، فراهم می‌کنند. درمجموع، گیاهان بوته‌‌ای، به‌‌دلیل نقش پناهگاه و تسهیلاتی که برای گونه‌های یکساله دارند، اهمیت مهمی در تنوع، حفاظت و مدیریت اکوسیستم‌های تحت چرا دارند و از نقش حفاظتی آنها، می‌توان برای افزایش و اصلاح پوشش گیاهی مراتع استفاده نمود.