گسترش تجارت دریایی در آناتولی غربی: از جنگ چهارم صلیبی تا نبرد کوسه‌داغ (۶00-۶۴0ق/ 1204-12۴3م)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

3 استاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

doi
10.22034/nf.2026.490806.1373
چکیده

دولت سلجوقی روم یکی از مهم‌ترین دولت‌های محلی تاریخ ایران در سده‌های میانه به شمار می‌رود که کمتر در پژوهش‌های تاریخی مورد توجه و بحث قرار گرفته است. این دولت از آغاز سدۀ هفتم هجری/ سیزدهم میلادی تا نیمۀ آن (۶۴0ق/ 12۴3م) یکی از قدرتمندترین و مهم‌ترین دولت‌های ایرانی در آسیای صغیر بود. سیاست‌گذاری‏های درست سلاطین سلجوقی روم در دوره‏ای چهل ‌ساله، یعنی از زمان جنگ چهارم صلیبی تا حملۀ مغول به آناتولی و درگیری‌شان با سلجوقیان روم در نبرد کوسه داغ، سبب گسترش مناسبات بازرگانی در این منطقه شد. مهم‏ترین کارهای دولت سلجوقیان روم در این دوره، که شکوفایی اقتصادی را رقم زد، عبارت بودند از: گسترش قلمرو خود از مرکز آسیای صغیر به سمت کرانه‌ها و بنادر دریای سیاه و دریای مدیترانه، ایجاد زیربناهای اقتصادی همچون بازارها و کاروانسراها در مسیرهای گوناگون، آبادانی شهرهای مهم و از همه مهم‌تر تأمین امنیت راه‌های ارتباطی زمینی و دریایی تحت حاکمیت خود. در این پژوهش مناسبات بازرگانی در آسیای صغیر از زمان تصرف قسطنطنیه در جنگ چهارم صلیبی تا زمان نبرد کوسه داغ به روش تاریخی و رویکرد توصیفی ـ تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است.