فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: گونه پده (Populus euphratica) درختی سریع‌الرشد از خانواده Salicaceae است که به‌صورت بیشه‌زارهای طبیعی در بیشتر مناطق ایران وجود دارد. این گونه گیاهی به‌عنوان یکی از منابع ارزشمند برای تولید چوب محسوب می‌شود. پسیل Egeirotrioza ceardi از خانواده Triozidae، یکی از آفات مهم و اختصاصی درختان پده در رویشگاه‌های طبیعی و دست‌کاشت کشور از‌جمله استان تهران به‌شمار می‌آید. این آفت با ایجاد تراکم بالای گال، موجب اختلال در عمل فتوسنتر، زرد شدن و ریزش پیش از موعد برگ‌ها می‌شود. در این پژوهش، زیست‌شناسی آفت و عوامل کنترل‌کننده طبیعی آن، در سال‌های 1397 و 1398 روی درختان پده در باغ ملی گیاه‌شناسی ایران مطالعه شد. هدف، تعیین نقاط قوت و ضعف این گونه پسیل و شناسایی عوامل مؤثر در کنترل جمعیت آفت است.مواد و روش‌ها: این بررسی در شرایط صحرایی و آزمایشگاهی انجام شد. برای بررسی تغییرات جمعیت مراحل زیستی پسیل پده، میزان خسارت آفت و دشمنان طبیعی آن، نمونه‌برداری منظم به‌فاصله هر هفته تا 15 روز یکبار، روی 10 تا 12 اصله درخت پده انجام گردید. نمونه‌برداری به‌صورت تکان‌دادن 20 شاخه (با طول 50 سانتی‌متر) تصادفی از چهار جهت هر درخت، درون تله اشنایدر و به‌همین‌ترتیب برداشت تصادفی 20 شاخه دیگر در این جهات انجام شد. پس از انتقال شاخه‌های قطع‌شده داخل کیسه‌های پلاستیکی به آزمایشگاه، تعداد 80 برگ و 20 سرشاخه از نمونه‌های هر درخت به‌طور تصادفی چیده شد. با مطالعه این نمونه‌ها در زیر استریو‌میکروسکپ، تعداد تخم و پوره‌های پسیل، تعداد گال و پوره‌های پارازیت‌شده توسط زنبور شمارش شد. برخی از نمونه‌ها پرورش داده شدند و تعدادی در الکل 75 و 80 درصد نگهداری گردیدند. برای بررسی بیولوژی آفت در شرایط کنترل‌شده، تعداد 100 جفت حشره کامل نر و ماده (هر نمونه یک جفت حشره نر و ماده) روی شاخه نهال‌های گلدانی، محصور‌شده با کیسه‌های توری، رهاسازی و در شرایط طبیعت بررسی شدند.نتایج و یافته‌ها: در باغ گیاه‌شناسی ملی ایران، حشرات کامل پسیل E. ceardi، از اواسط اسفند، روی درختان پده ظاهر شدند و تا اوایل اردیبهشت، در طبیعت حضور داشتند. با توجه به تفاوت شرایط آب‌و‌هوایی طی دو سال، این حشرات از اواخر اسفند یا اوایل فروردین، همزمان با باز شدن جوانه‌های برگ شروع به تغذیه از این برگ‌ها کردند. حشرات ماده از اواخر اسفند یا اوایل فروردین شروع به تخم‌ریزی روی سرشاخه‌های جوان پده، لابه‌لای جوانه‌ها و سطوح فوقانی و تحتانی برگ‌های جوان نمودند. تعداد تخم‌های گذاشته‌شده توسط هر حشره ماده به‌طور متوسط در سال‌های 1397 و 98 به‌ترتیب 47/13±03/75 و 04/12±71/63 عدد بوده است. میانگین دوره تخم‌گذاری حشرات ماده در سال 97، 98/1±30/10 روز و در سال 98، 58/1±24/7 روز محاسبه شد. تفریخ تخم‌ها و ظهور پوره‌های سن اول از اوایل فروردین یا اواسط این ماه آغاز شد. میانگین دوره جنینی تخم‌ها، در سال 1397، 42/3±38/10 روز و در سال 98، 23/4±87/13 روز طول کشید. این حشره دارای ۵ سن پورگی است. پوره‌ها از شیره برگ‌ها تغذیه می‌کنند و داخل گال‌هایی روی سطوح فوقانی و تحتانی برگ‌ها مستقر می‌شوند. فعالیت پوره‌ها، از اوایل یا اواسط فروردین آغاز می‌شود و تا اواخر آبان، داخل گال‌های روی درخت پده مشاهده می‌شوند. پوره‌های سن پنجم، زمستان را داخل گال برگ‌های خشکیده سپری کردند. این حشره طی دو سال بررسی در باغ گیاه‌شناسی، یک نسل در سال ایجاد نمود. نسبت جنسی حشرات نر به ماده روی درختان پده، در سال 1397، 1: 44/1 و در 1398، 1:92/1 بوده است. در این بررسی، بیش از ده گونه از بندپایان شکارگر، روی مراحل زیستی این آفت فعالیت تغذیه‌ای داشتند. پرندگان نیز، شکارگر پوره‌ها و زنبورهایی از خانواده Encyrtidae و جنسspp.  Psyllophagus، پارازیت پوره‌های این آفت بودند.نتیجه‌گیری: اگر‌چه تغییرات آب‌و‌هوایی به‌ویژه وجود سرما و بارندگی زیاد در ماه‌های اسفند و فروردین، نقش عمده‌ای در کنترل جمعیت حشرات کامل این آفت داشت، اما دشمنان طبیعی موجود، نقش قابل‌ملاحظه‌ای در کنترل طبیعی این آفت نداشتند. در شرایط آب‌و‌هوایی تهران، یکی از زمان‏های مناسب برای استفاده از راهکار‌های مبارزه شیمیایی علیه حشرات کامل پسیل پده، تخم، همچنین پوره‌های سن اول، قبل از ورود این پوره‌ها به داخل گال‌ها، اواخر اسفند تا اوایل اردیبهشت است. مناسب‌ترین روش کنترل مکانیکی، به‌صورت جمع‌آوری برگ‌های خشکیده و آلوده به گال، روی درختان پده و ریخته‌شده پای این درختان، از اواخر پاییز تا اوایل اسفند و بعد انهدام و سوزاندن این برگ‌هاست.