فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: گیاه دارویی مشگک با نام علمی Ducrosia anethifolia متعلق به خانواده چتریان (Apiaceae) است. مناطق پراکنش این گیاه در جنوب ایران به‌ویژه استان فارس است. این گیاه علاوه بر مصرف غذایی، به عنوان گیاه دارویی در طب سنتی نیز استفاده می‌شود. اسانس این گیاه اثرهای کشندگی قابل توجهی روی حشرات کامل برخی آفات خرما داشته است. تاکنون هیچ‌گونه گزارشی از فعالیت و خسارت آفات روی این گیاه منتشر نشده است. از آنجا که در یک مطالعه در جنوب استان فارس فعالیت گسترده لارو­های یک حشره روی گیاه مذکور مشاهده شد، بنابراین در این گزارش، این حشره شناسایی و اطلاعات مرتبط با آن بررسی می‌شود.مواد و روش­ها: طی مطالعاتی روی گیاه دارویی مشگک در اسفند و فروردین 1399 و نیز سال­های پس از آن در منطقه خور لارستان فارس (335 کیلومتری شیراز، جنوب‌شرقی استان فارس)، لاروهایی به‌طور گسترده در حال تغذیه از برگ­های جوان، نوک ساقه­ها و غنچه­های گل گیاه مشگک مشاهده و جمع­آوری شد. لاروهای این حشره در سنین مختلف از روی گیاه جمع­آوری و پرورش داده شدند. پس از خروج حشره بالغ، اقدام به مطالعه و شناسایی آن شد.نتایج و یافته­ها: حشره بالغ با نام علمی Papilio machaon Linnaeus  متعلق به خانواده Papilionidae از راسته Lepidoptera شناسایی شد. لاروهای مذکور از نسل اول حشره بوده که از اسفندماه در منطقه لارستان فعال شدند. نسل دوم حشره روی گیاه در تابستان گرم منطقه مشاهده نشد. براساس مشاهدات در بهار و مصادف با نسل اول حشره، 30 تا 40 درصد گیاهان منطقه به‌ویژه در صبح زود یا عصر آلوده به لارو مذکور بودند. یادآوری می‌شود که این گیاه در منطقه به‌صورت پراکنده وجود دارد. این حشره در سال­های متوالی روی گیاه مذکور مشاهده شد. در برخی مناطق که دسترسی محلی وجود نداشت و گیاهان چندساله شده و ریشه صخیمی داشتند، آلودگی  به لارو حشره بیشتر مشاهده شد. پراکنش این گونه از آمریکای شمالی تا اروپا، شمال آفریقا و تقریباً تمام آسیا گزارش شده است. در ایران تقریباً در تمام مناطق کشور، ازجمله استان فارس (شیراز و کازرون) گزارش شده است. این حشره از جلگه­های کنار دریا تا ارتفاعات بالای 3600 متر دیده می­شود. میزبان آن گیاهان خانواده چتریان (Apiaceae) و نیز مرکبات (Rutaceae) هستند. لاروها با استتار از خود دفاع می­کنند، به­طوری‌که لاروهای جوان شبیه مدفوع پرنده به نظر رسیده و لاروهای مسن­تر رنگ­هایی شبیه گیاه میزبان دارند. لارو برخی زیرگونه­های این پروانه برای پرندگان بدمزه است و از تغذیه آن خودداری می‌کنند. این مسئله نیز می­تواند نوعی سازوکار دفاعی دیگر باشد. شفیره این حشره برای 2 سال یا بیشتر می­تواند در حالت خواب بسر ببرد. بالغ‌ها از شهد گیاهان تغذیه می­کنند. با توجه به گزارش برخی زنبورها به عنوان پارازیتوئید این گونه، پیشنهاد می‌شود که وجود دشمنان طبیعی آن در منطقه بررسی گردد.نتیجه­گیری: گیاه دارویی مشگک در منطقه لارستان فارس به دلیل برداشت بی‌رویه و تغییر اقلیم، در معرض تهدید می­باشد. مردم محلی این گیاه را در مرحله رشد رویشی برداشت می­نمایند و بیشتر گیاهان در رویشگاه‌های طبیعی این منطقه به مرحله گلدهی نمی­رسند. زادآوری گیاه مشگک در طبیعت با بذر انجام می­شود، با توجه به اینکه پروانه P. machaon از غنچه­های گل و گل‌آذین قبل از باز شدن گل تغذیه می­کند، گلدهی و تولید بذر گیاه مشکگ توسط لارو این حشره آسیب می‌بیند و کاهش تولید بذر، منجر به کاهش زادآوری و بقای گیاه مشگک در طبیعت می‌شود.