فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: قوانین برنامه‌ای، به‌عنوان اسنادی که در آنها اهداف، راهبردها، سیاست‌ها و برنامه‌ها با تکیه ‌بر آرمان‌ها، توانایی‌ها، امکانات و شرایط محیطی حاکم بر کشور تدوین می‌گردند، مهمترین سند توسعه در کشور تلقی می‌شوند؛ بنابراین توجه به حمایت و حفاظت از جنگل‌ها و مراتع در قوانین برنامه‌ای کشور می‌تواند نقش مؤثری داشته باشد. در قوانین برنامه توسعه جمهوری اسلامی ایران، احکام متعددی در مورد حمایت و حفاظت از جنگل‌ها بیان شده است و هدف اصلی این مقاله بررسی و استخراج و دسته‌بندی این احکام در قوانین برنامه­ است. مواد و روش­ها: این پژوهش به روش توصیفی - تحلیلی، به بررسی مواد قوانین برنامه توسعه کشور پیش‌وپس از انقلاب اسلامی، نسبت به جایگاه حمایت و حفاظت از جنگل‌ها و مراتع پرداخته است. رویکرد روش‌شناختی این پژوهش هم مبتنی بر دگماتیسم حقوقی (توصیف نظام حقوقی موجود) و هم روش سیستمی (نقد کفایت، سودمندی و کارکرد قواعد کنونی) است. بدیهی است که در این روش از تحقیقات میدانی کمتر استفاده شده است، اما از آنجایی که هدف پژوهش، ارزیابی محورهای کلیدی مفاد حقوقی قوانین برنامه است، تلاش شده است برای استخراج موضوعات کلیدی قانون برنامه، از برنامه‌های کاربردی استفاده شود و علاوه بر مباحث به ارزیابی، آسیب‌شناسی و مقایسه محتوای قوانین نیز پرداخته شده است. هدف روش جزم‌گرایی حقوقی در مطالعات روش‌شناسی حقوقی، تحلیل و توصیف نظام حقوقی موجود براساس قوانین، مقررات و اسناد حاکم بر موضوع است که به آن «هنر حقوقی» می‌گویند.نتایج و یافته­ها: با مطالعه قوانین برنامه­ای از قبل از انقلاب تا کنون می­توان گفت، به پنج بحث مختلف و موضوعات محوری مرتبط با جنگل‌ها و مراتع شامل حفظ، احیاء، اصلاح، توسعه و بهره­برداری پایدار، ارتقاء ضریب حفاظت از جنگل‌ها و مراتع، تعادل بین دام و مرتع و ساماندهی جامعه بهره­بردار، تهیه و اجرای طرح جامع پیشگیری و اطفای حریق و ممنوعیت هرگونه بهره‌برداری چوبی از جنگل­های کشور در این برنامه‌ها موردتوجه قرار گرفته است. با بررسی مواد برنامه­های توسعه قبل از انقلاب و برنامه­های توسعه پس از انقلاب اسلامی، نتایج این پژوهش نشان می­دهد که حفظ، احیا، اصلاح، توسعه و بهره‌برداری پایدار در تمامی برنامه­های توسعه قبل از انقلاب و برنامه­های توسعه پس از انقلاب اسلامی مورد توجه قرار گرفته و در هر برنامه راهکارهای مناسبی برای این منظور ارائه شده است. ارتقای سطح حفاظت از جنگل­ها و مراتع از دیگر موضوعات مطرح شده در قوانین برنامه­ای است که در برنامه­های چهارم و ششم توسعه به‌طور ویژه به آن اشاره شده است. تعادل بین دام، مرتع و ساماندهی جامعه بهره‌بردار نیز در برنامه‌های سوم، چهارم و ششم توسعه بیان شده است. براساس مواد این برنامه­ها، دولت موظف است ترتیبی اتخاذ کند تا مدیریت چرای مراتع را ساماندهی کند تا اجرای طرح‌های مرتع‌داری و مرتع‌داری از طریق عشایر انجام شود. توانمندسازی و ایجاد زیرساخت‌ها برای مقابله با حوادث غیرمترقبه ازجمله آتش‌سوزی جنگل‌ها و مناطق چهارگانه از سیاست‌های برنامه ششم توسعه است و ازجمله اقدامات اساسی پیش‌بینی شده در این راستا، خرید تجهیزات اطفای حریق برای پیشگیری از آتش‌سوزی جنگل‌ها و تقویت و توانمندسازی یگان‌های حفاظت از جنگل‌هاست. برنامه ششم توسعه تنها برنامه­ای است که احیای رویشگاه­های مرتعی، توسعه و فراوری گیاهان دارویی و ممنوعیت هرگونه بهره‌برداری از الوار از جنگل‌های کشور را پیش‌بینی کرده است.نتیجه‌گیری: نتایج به‌دست‌آمده از این بررسی نشان می­دهد که با استخراج و توجه به روند احکام حفاظت و حمایت در قوانین برنامه‌ای، می­توان گفت نظام حقوقی  روند رو به تکامل و توسعه­ای را در این برنامه‌ها برای حفظ جنگل‌ها و مراتع طی نموده است.