فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: گرادیان ارتفاعی یکی از مهمترین فاکتورهای بوم‌شناختی در پراکنش انواع گونه‌های گیاهی مختلف در بوم‌سازگان جنگل است و مبدأ ارتفاع از سطح دریا در ارتباط با اختلاف ارتفاع با آب‌های آزاد مطرح می‌شود. تغییر ارتفاع از سطح دریا با تغییر پوشش گیاهی می‌تواند در فراوانی قارچ‌های چوب‌زی تأثیرگذار باشد. این پژوهش با هدف اثر بوم‌شناختی گرادیان ارتفاعی بر فراوانی قارچ‌های چوب‌زی روی گونه راش در ارتفاعات مختلف انجام شد.مواد و روش‏ها: در‌مجموع در راشستان خالص، به‌صورت تصادفی پانزده اصله خشک‌دار افتاده راش در سه گرادیان ارتفاعی (اول) 550 تا 650، (دوم) 650 تا 750 و (سوم) 750 تا 850 متر از سطح دریا در جنگل آموزشی و پژوهشی دارابکلا ساری انتخاب شد. به‌منظور جمع‌آوری نمونه قارچ‌های ماکروسکوپی چوب‌زی در هر مورد به‌دنبال مشاهده نمونه قارچی، هرنمونه به شکل سالم، کامل و مناسب برای شناسایی براساس خصوصیات مرفولوژیکی یا ریخت‌شناسی برداشت شد. مشخصات ارتفاع از سطح دریا و خشک‌دار با دستگاه موقعیت‌یاب ثبت شد و نمونه‌ها برای شناسایی به آزمایشگاه قارچ‌شناسی منتقل گردید. به‌منظور اندازه‌گیری اندام‌های میکروسکوپی از هریک از این اندام‌ها 20 عدد با استفاده از میکروسکوپ دارای عدسی مدرج اندازه‌گیری شد. در‌نهایت به‌منظور تشخیص آرایه‌های مختلف قارچی، با در نظر گرفتن هر دو ویژگی ماکروسکوپی و میکروسکوپی و با استفاده از منابع مختلف شناسایی شد. برای دسته‌بندی فراوانی قارچ‌ها در گرادیان‌های ارتفاعی مختلف، محاسبات آماری و تجزیه خوشه در نرم‌افزار PAST به روش وارد و با استفاده از کمترین فاصله اقلیدسی انجام شد و تجزیه به مؤلفه‌های اصلی برای ارتفاعات مختلف، گونه و فراوانی، فراوانی نسبی و شاخص استاندارد در نرم‌افزار PAST با مقایسه دو گروه‌بندی قارچ‌ها بررسی شد. همچنین برای بررسی اختلاف ارتفاع تجزیه چندگانه و رسم پلات دوگانه در نرم‌افزار Minitab انجام شد تا از لحاظ ابر نقاط و پراکنش قارچ‌های چوب‌زی گروه‌بندی‌ها آشکار شوند.نتایج و یافته‏ها: نتایج به‌دست‌آمده نشان داد، به‌ترتیب در کلاسه‌های ارتفاعی اول، 13 درصد، دوم 30 درصد و سوم 57 درصد از کل قارچ‌ها را شامل می‌شود. در کلاسه ارتفاعی اول قارچ Hypholoma fasciculare، در کلاسه دوم Trametes versicolor و در سوم Schizophyllum commune بیشترین فراوانی را داشتند. همچنین خانواده Polyporaceae، Xylariaceae، Ganodermataceae، Pleurotaceae و Schizophyllaceae بیشترین فراوانی و خانواده Pezizaceae و Hericiaceae کمترین فراوانی را داشته‌اند. نتایج نشان داد، در طبقه ارتفاعی 550 تا 650 متر از سطح دریا تعداد 10 گونه پراکنش و در طبقه ارتفاعی 650 تا 750 متر از سطح دریا 15 گونه و در طبقه ارتفاعی 750 تا 850 متر از سطح دریا 22 گونه پراکنش داشتند. همچنین، بیشترین خانواده قارچ‌ها در طبقات ارتفاعی اول خانواده Meruliaceae و طبقه دوم و سوم Polyporacea بوده است. نتیجه آنالیز با Minitab نشان داد، پراکنش قارچ‌های چوب‌زی بین طبقه سوم و دوم با طبقه اول ارتفاعی تفاوت معنی‌داری داشت. نتیجه پژوهش اثر بوم‌شناسی گرادیان ارتفاعی، نشان داد، تجزیه با مؤلفه‌ها، تفاوت قارچ‌ها برای ارتفاعات مختلف ارتفاع از سطح دریا را نشان داد. این نتایج نشان داد، قارچ‌های Fomes fomentarius، Ganoderma lucidum، Stereum hirsutum، Daldinia concentrica، Pleurotus ostreatus، Trametes versicolor، Trichaptum biforme و Schizophyllum commune جزو گروه‌های مشابه بود که در هر سه کلاسه ارتفاعی پراکنش داشته‌اند و بیشتر از خانواده Polyporacae و راسته Polyporales بوده‌اند.نتیجه‏گیری: قارچ‌های ماکروسکوپی چوب‌زی جنگل در گرادیان‌‌های مختلف، پاسخ متفاوتی می‌دهند. نتایج این مطالعه نشان داد، گرادیان ارتفاعی با اختلاف ارتفاع 300 متر، فراوانی قارچ‌های چوب‌زی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و با افزایش ارتفاع از سطح دریا، فراوانی گونه‌های قارچ افزایش پیدا می‌کند.