تحلیلی بر عوامل اقتصادی و اجتماعی و حقوقی مؤثر بر ارتکاب جرائم تخریب جنگل در استان کرمانشاه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا، گروه حقوق واحد نراق، دانشگاه آزاد، نراق، ایران
2 دانشیار، گروه علمی حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 استادیار، گروه حقوق واحد نراق، دانشگاه آزاد، نراق، ایران
doi
10.22092/ijfrpr.2023.360027.1553چکیده
سابقه و هدف: تعرض افراد بومی به جنگلهای غرب کشور موجب ارتکاب جرائم زیستمحیطی میشود. شناسایی تعرض و عوامل انسانی تخریب جنگل باعث ارائه راهکارهای درست مدیریتی برای پیشگیری و کاهش وقوع جرائم زیستمحیطی میگردد. تصویب و اجرای قوانین مؤثر توسط حاکمیت و تبعیت شهروندان از قانون، جرائم حوزه محیطزیست و منابع طبیعی را کاهش میدهد.مواد و روشها: در مطالعه پیشرو عوامل اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر تغییر کاربری جنگلهای استان کرمانشاه با توجه به 87 پرونده حقوقی متعلق به 76 روستای حاشیهنشین جنگلهای زاگرس طی سالهای 1398 تا 1400 با استفاده از مدلسازی خطی و تحلیل مسیر بررسی شد. با توجه به اطلاعات سطح و محل تخریب موجود در پروندهها، ویژگیهای اقتصادی و اجتماعی بهعنوان متغیرهای مستقل یا علت و سطح جنگلی تخریبیافته بهعنوان متغیر وابسته با استفاده از تجزیه همبستگی رتبهای اسپیرمن، رابطه رگرسیونی چندگانه خطی و تجزیه مسیر در قالب یک مدل ساختاری بررسی شد. با توجه به محدود بودن جامعه آماری، بدون نمونهبرداری همه پروندهها بررسی شد. با توجه به ماهیت حقوقی پروندهها فقط سطح تخریبشده و روستای محل تخریب از این پروندهها استخراج شد. گزارش توصیفی برای اطلاعات مدیریتی دریافتی از نهادهای اقتصادی و اجرایی استان ارائه نشد و تنها روابط بین این اطلاعات با جرم انجامشده، بررسی گردید.نتایج و یافتهها: همبستگی متغیرها نشان داد، افزایش فاصله روستا تا شهر، نسبت دام سبک به جمعیت و نسبت دام به مساحت زمینهای کشاورزی و عرصه منابع طبیعی، کمبود امکانات زیربنایی، کم بودن فعالیت اقتصادی غیرکشاورزی، کاهش نسبت سرانه زمین به جمعیت، کاهش نسبت کشاورزی آبی به دیم و کاهش نسبت دام سنگین به جمعیت سبب افزایش تخریب جنگل بوده است. رابطه رگرسیونی خطی معنیداری بین متغیرهای مستقل و متغیر وابسته مشاهده شد و متغیرهای نسبت دام به زمینهای کشاورزی، فعالیت اقتصادی غیرکشاورزی، امکانات زیربنایی، نسبت تعداد دام به عرصه منابع طبیعی و فاصله روستا تا شهر وارد مدل شدند. میتوان گفت، با افزایش فعالیتهای اقتصادی غیرکشاورزی از نسبت دام به مساحت زمینهای کشاورزی کم شده و سبب کاهش تخریب جنگلها شده است. از سوی دیگر، اثر غیرمستقیم مثبت نسبت دام به زمینهای کشاورزی از طریق فعالیت اقتصادی غیرکشاورزی بر تخریب جنگل نیز مشاهده شد. به نظر میرسد در تدوین برنامههای اقتصادی ملاحظات زیستمحیطی شرط اصلی حفاظت از منابع طبیعی است و نتایج این پژوهش نیز نشان داد، افزایش و توسعه فعالیتهای اقتصادی غیرکشاورزی جنگلنشینان عامل مهمی در حفظ اراضی جنگلی در استان کرمانشاه است. توسعه امکانات زیربنایی روستا نقش مهمی در کاهش تبدیل عرصههای جنگلی به اراضی کشاورزی داشت و به نظر میرسد که گازرسانی، توسعه شبکه برق و گسترش امکانات رفاهی میتواند در کاهش تخریب جنگل نقش داشته باشد.نتیجهگیری: با توجه به نتایج بهدستآمده از تجزیه مسیر، میتوان گفت نگهداری دام سنگین بیشتر و کاهش تعداد دام سبک، سبب کاهش تخریب جنگلها در استان کرمانشاه میشود. همچنین، توسعه امکانات زیربنایی روستا و فعالیتهای اقتصادی غیرکشاورزی نقش مهمی در کاهش تخریب عرصههای جنگلی داشت. بنابراین، برای کاهش پروندههای حقوقی تخریب جنگلها و پیشگیری از رفتارهای مجرمانه در این حوزه، بهتر است نسبت به گسترش زیرساختها و افزایش درآمد روستاییان از طریق فعالیتهای اقتصادی غیرکشاورزی و تغییر شیوه دامپروری از سنتی به نیمهصنعتی یا صنعتی اقدام کرد تا شاهد کاهش ورودی چنین پروندههایی در سطح استان باشیم.
