فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: اکوسیستم جنگلی زاگرس در دو دهه اخیر مورد هجوم آفات و بیماری‌ها بوده است. یکی از مؤثرترین اثرهای تغییر اقلیم، کاهش روزهای یخ‌بندان به‌ویژه در اکوسیستم‌های جنگلی می‌باشد. کاهش فراوانی شدت و مدت پدیده یخ‌بندان، زمستان‌گذرانی آفات را تسهیل، تلفات و مرگ‌ومیر را کم و طغیان آنها را تشدید می‌کند. هدف این تحقیق، آشکارسازی تغییرات شاخص‌های سرد در محدوده جنگل‌های زاگرس شمالی (مطالعه موردی آذربایجان‌غربی) است. آگاهی از میزان تغییرات روزهای یخ‌بندان، مدیران و برنامه‌ریزان اکوسیستم جنگلی را به سمت راهکارهای بهتر سازگاری با تغییرات اقلیمی رهنمون می‌کند.مواد و روش‌ها: در این تحقیق به‌منظور بررسی روند تغییرات شاخص‌های یخ‌بندان از بسته نرم‌افزار ClimPACT در محیطR  استفاده شده است. شاخص‌های مورد‌استفاده در این تحقیق توسط سازمان جهانی هواشناسی (WMO) و کمیسیون اقلیم‌شناسی (CCL) و تیم متخصص در‌ مورد خطر آب‌و‌هوا و شاخص‌های خاص اقلیمی (ETCRSCI) تهیه شده است که برای پایش، ارزیابی و آشکارسازی تغییر اقلیم در یک مکان یا منطقه کاربرد دارد. داده‌های روزانه دمای حداقل، دمای حداکثر و بارش برای دوره آماری 1986 تا 2019 در ایستگاه پیرانشهر و دوره آماری 1988 تا 2019 در ایستگاه سردشت از سازمان هواشناسی کشور گرفته شد. داده‌ها به فرمت مورد ‌نیاز برای ورود به مدلClimPACT  آماده شد. بسته نرم‌افزاریClimPACT  در محیط R اجرا و شاخص‌های آشکارکننده تغییر اقلیم به‌عنوان خروجی مدل غربالگری شدند. شاخص‌های سرد آشکارکننده رخداد تغییر اقلیم در محدوده سایت‌های پایش زوال بلوط پیرانشهر و سردشت در استان آذربایجان‌غربی در زاگرس شمالی تفکیک شد. از بین آنها چهار شاخص دمایی سرد انتخاب شد، برای شاخص روزهای همراه با یخ‌بندان، یخ‌بندان شدید، یخ‌بندان بسیار شدید و روز یخی تغییرات خط شیب روند، خطای شیب روند و معنی‌داری در محدوده آماری p-value=0.05 محاسبه و تغییرات برای تمام شاخص‌ها در محیط نرم‌افزار R ترسیم و تجزیه‌و‌تحلیل شد.نتایج و یافته‌ها: بررسی شیب خط روند، خطای شیب روند و معنی‌داری تغییرات شاخص روزهای همراه با یخ‌بندان در محدوده سایت پایش بلوط در پیرانشهر و سردشت نشان داد، این شاخص روند کاهشی و معنی‌دار داشته است. این شاخص در طول دوره آماری مورد‌ مطالعه در پیرانشهر 48 روز و در سردشت 63 روز کاهش را نشان داد. تغییرات روند و معنی‌داری شاخص روزهای یخ‌بندان شدید در محدوده سایت‌های پایش در پیرانشهر و سردشت نشان داد، این شاخص روند کاهشی و معنی‌دار داشته است. این شاخص در طول دوره آماری مورد‌ مطالعه در پیرانشهر 38 روز و در سردشت 56 روز کاهش داشته است. بررسی شیب خط روند، خطای شیب روند و معنی‌داری تغییرات شاخص روزهای یخ‌بندان بسیار شدید در محدوده سایت‌های پایش در پیرانشهر روند کاهشی و معنی‌دار و در سردشت روند افزایشی و معنی‌داری را نشان داد. تغییرات روند و معنی‌داری شاخص روزهای یخی در محدوده سایت‌های پایش در پیرانشهر روند کاهشی و غیرمعنی‌دار و در محدوده سایت‌های پایش سردشت روند کاهشی و معنی‌دار را نشان داد.نتیجه‌گیری: امروزه، یکی از مهمترین چالش‌های محیط‌های طبیعی ایران، زوال جنگل‌های بلوط زاگرس است، عوامل متعددی در زوال این بوم‌سازگان طبیعی مؤثر بوده و هست، اما عوامل اقلیمی را به‌دلیل مساعد کردن سایر عوامل و شرایط زوال، می‌توان به‌عنوان مهمترین عامل در نظر گرفت. شاخص‌های سرد اقلیمی در منطقه جنگل‌های پیرانشهر و سردشت دارای روند کاهشی و معنی‌دار بود. این روند کاهشی نشان می‌دهد که محدودیت زمستان‌گذرانی بسیاری از آفات و بیماری‌ها کم و زمینه برای رشد آفات و بیماری‌ها همزمان با فراهم بودن سایر شرایط، مهیا شده است. با توجه به روند افزایش دما در سال‌های آینده این روند کاهشی ادامه خواهد داشت و زمینه برای تنش‌های دمایی و رطوبتی و رشد و طغیان بیشتر آفات و بیماری‌ها فراهم خواهد شد. جنگل‌های زاگرس به‌ویژه درختان بلوط اهمیت بسزایی در پوشش منابع طبیعی، ذخیره آب زیرزمینی، کاهش اثرها و کند شدن تغییرات اقلیمی دارد، بنابراین باید با استفاده از همه توان علمی، فنی، مدیریتی و اجرایی برای حفظ این منابع طبیعی تلاش کرد.