اهمیت سفرنامه‌های اردوزبان در بازنگاری تاریخ معاصر ایران؛ مطالعۀ موردی: بازشناسی و خوانش سفرنامۀ «سیر ایران»

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات اردو، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

doi
10.22034/nf.2025.540379.1437
چکیده

سفرنامه‌‌‌نویسی، در ادبیات زبان اردو، از قالب‌های نثر موفق بوده است که  ارزشمندی آن محدود به حوزۀ ادبی نیست؛ درزمینه‌های مختلفِ تاریخی، اجتماعی، مذهبی و فرهنگی داده‌های مفیدی را در بر دارد. تعداد سفرنامه‌های نگاشته ‌شده به زبان اردو، دربارۀ ایران، چشمگیر است که متأسفانه تاکنون برای ایرانیان ناشناخته مانده‌است. سیر ایران اولین نگارش در این مقوله است. محمدحسین آزاد، نویسنده و شاعر برجستۀ اردوزبان، در سال1302ق/ 1885م، با هدف جمع‌‌آوری منابع مورد نیاز برای پژوهش بر زبان فارسی، به ایران سفر می‌کند. وی از آغاز سفر دریایی‌اش تا فرود در بوشهر و گذرش از شهرهای مختلف ایران، مانند شیراز، اصفهان، قم، تهران و مشهد را یادداشت‌برداری می‌کند. سیر ایران تدوین‌شدۀ این یادداشت‌ها و سخنرانی‌های چاپ شدۀ آزاد پیرامون این سفر است که اطلاعاتی از شخصیت‌های علمی، فرهنگی و مذهبی‌، فرهنگ و رسوم ایرانیان و شرایط اقلیمی آن برهۀ تاریخی ایران را در بر دارد.