بررسی اجمالی «شاهنامۀ منثور» شوشتری یکی از شاهنامههای مقلد شاهنامۀ فردوسی در قرن یازدهم
نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیامنور، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری زبان وادبیات فارسی دانشگاه پیامنور، تهران، ایران
3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیامنور، تهران، ایران
doi
10.22034/nf.2025.463522.1314چکیده
نسخههای خطی زوایای مختلف ادبیات، تاریخ و تحول گفتار و سیر تمدن هر جامعه را آشکار میکنند. ازآنجاکه زبان فارسی بیش از چهارصد سال زبان رسمی شبهقارّه بوده است، شبهقارّه به یکی از مراکز اصلی نگهداری نسخههای خطی تبدیل شده است. یکی از این نسخههای ارزشمند شاهنامۀ منثور محمد بن محمد ارجانی شوشتری است. محمد بن محمد شوشتری (زنده در 1004ق)، ادیب، مترجم و شاعر ایرانی دربار اکبر شاه، در زمان اوج رواج زبان فارسی در شبهقارّه، به درخواست جلالالدین اکبر پادشاه گورکانی، شاهنامۀ فردوسی را به نثر برگردانده است. شاهنامۀ مذکور شرح داستان کیخسرو است. شوشتری با در دست داشتن چند نسخۀ متفاوت از شاهنامۀ فردوسی، به تدوین این اثر پرداخته است. خلاصه و بازگردانی ابیات با دقت صورت گرفته و برخی وقایع داستان شرح و تفسیر شده است. ابیاتی که در این شاهنامه آمده است، یا از خود فردوسی نقل شده یا سرودۀ مؤلف است یا شواهدی از شعر شعرای بزرگ، مانند نظامی، سنایی، حافظ، سعدی و کمال اسمعیل و شاعران دیگر که با ذکر نام نقل شدهاند. برخی بیتها نیز بدون نام شاعر است. ما در این مقاله کوشیدهایم به معرفی و بررسی برخی ویژگیهای سبکی، زبانی و نیز رویکرد شوشتری به بازگردانِ این اثر بپردازیم.
