فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: جنگل‌های ناحیه رویشی زاگرس با مساحتی بیش از 5 میلیون هکتار و تأمین بیش از 40 درصد آب کشور، از ‌نظر اکولوژیکی دارای اهمیت بالایی هستند. 256 هزار هکتار از سطح استان کردستان را جنگل (8/8 درصد استان) پوشش داده‌ است و سهم چشمگیری از ترسیب کربن استان را به خود اختصاص می‌دهد. دی‌اکسیدکربن اتمسفر در دهه‌های اخیر افزایش قابل‌توجهی داشته است. زی‌توده گیاهی و خاک تحت آن، در کاهش دی‌اکسید‌کربن جو، نقش بسیار مهمی دارند. اندام‌های هوایی درختان (لایه روی زمینی) سهم زیادی را در تولید زی‌توده و ذخیره کربن دارد. هدف از این پژوهش، بررسی ذخیره کربن لایه درختی در دو منطقه گاران (توده قرق و حفاظت‌شده) و دوله‌ناو (تیپیک جنگل‌های استان) بود.مواد و روش‌ها: برای اجرای این پژوهش، دو قطعه‌نمونه گاران و دوله‌ناو در شهرستان مریوان انتخاب شدند. در هر منطقه، یک قطعه‌نمونه مربعی‌شکل یک ‌هکتاری پیاده شد و با روش آماربرداری صد‌در‌صد، مشخصه‌های کمی شامل گونه درختی، قطر برابر سینه، قطر یقه، ارتفاع کل درخت، ارتفاع تاج، قطر بزرگ تاج و قطر عمود بر آن اندازه‌گیری گردید. در هر دو قطعه‌نمونه از تنه و سرشاخه درختان نمونه‌برداری شد و برای این منظور، برای هر گونه درختی در هر قطعه‌نمونه سه درخت انتخاب و از تنه، سرشاخه‌های اصلی و فرعی درختان نمونه‌گیری شد. در آزمایشگاه وزن تر، وزن خشک و درصد کربن نمونه‌های چوب به روش سوزاندن نمونه‌های خشک‌شده در کوره الکتریکی محاسبه شد. سپس، زی‌توده روی زمینی درختان با استفاده معادلات آلومتریک محاسبه و در‌نهایت اندوخته کربن تمام درختان برآورد شد و پارامترهای کمی و میانگین زی‌توده روی زمینی و ذخیره کربن مقایسه شدند. از آزمون تی مستقل برای مقایسه پارامترهای کمی و ذخیره کربن در دو قطعه‌نمونه گاران و دوله‌‌‌ناو استفاده شد.نتایج و یافته‏ها: یافته‌های پژوهش نشان داد، مقدار زی‌توده روی زمینی در قطعه‌نمونه دوله‌ناو و گاران به‌ترتیب 3/45 و 4/41 تن در هکتار بود. در قطعه‌نمونه دوله‌ناو، دو گونه برودار و مازودار با مجموع 68/24 تن در هکتار، 5/54 درصد زی‌توده روی زمینی را به‌ خود اختصاص داده‌ بودند. اندوخته کربن روی زمینی در قطعه‌نمونه‌های دوله‌ناو و گاران به‌ترتیب 4/22 و 3/20 تن در هکتار محاسبه شد. نتایج آزمون تی مستقل نشان داد، بین مشخصه‌های کمی قطر برابر سینه، ارتفاع کل، سطح تاج درختان، زیر‌ توده روی زمینی و ذخیره کربن در دو قطعه نمونه اختلاف معنی‌دار وجود داشت. از سویی، سهم گونه مازودار از ترسیب کربن در قطعه‌نمونه‌های دوله‌‌‌‌ناو و گاران به‌ترتیب 48/6 و 13/9 تن در هکتار به‌‌دست آمد. از سوی دیگر، میانگین مشخصه‌های کمی شامل ارتفاع درخت (7/3 متر)، قطر برابر سینه (79/15 سانتی‌متر) و سطح تاج (77/6 مترمربع) درختان قطعه‌نمونه دوله ناو، بیشتر از قطعه‌نمونه گاران بود.نتیجه‌گیری: یافته‌های کلی پژوهش نشان داد، ذخیره کربن رویشگاه دوله‌ناو بیشتر از رویشگاه گاران بود. برای مدیریت بهینه این جنگل‌ها و افزایش ترسیب دی‌اکسیدکربن، پیشنهاد می‌گردد که عوامل تخریب جنگل (مانند توسعه زراعت زیراشکوب جنگل، چرای شدید و مازاد ظرفیت دام، مدیریت و کنترل آتش‌سوزی، زغال‌گیری و دیگر موارد) مدیریت و کنترل شوند. همچنین پیشنهاد می‌گردد، در مناطق تخریب‌شده اقدام به احیا و توسعه جنگل با استفاده از گونه‌های بومی (مازودار، برودار، وی‌ول و بنه) و مثمر دیم (بادام، سماق و سنجد) شود.