فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه ‌و‌ هدف: استفاده از گیاهان دارویی در کشورهای توسعه‌یافته رشد زیادی داشته است، به‌طوری‌که بیشتر جمعیت جهان برای مراقبت‌های بهداشتی اولیه از گیاهان دارویی استفاده می‌کنند. روند رو‌به‌رشد تقاضای بازارهای جهانی، توجه بیشتر در زمینه شناسایی و حفظ گیاهان دارویی را اجتناب‌ناپذیر کرده است. عدم شناخت کافی در ‌مورد بهره‌برداری پایدار گیاهان دارویی تعداد بسیاری از آنها را در معرض انقراض قرار داده است. آنغوزه (Ferula assa-foetida) از گونه‌های بومی و با‌ارزش دارویی مراتع ایران است که صمغ تولیده‌شده توسط آن از‌جمله محصولات صادراتی کشور است. با توجه به افزایش قیمت آنغوزه در سال‌های اخیر، متأسفانه برداشت بی‌رویه و غیر‌اصولی شیرابه آنغوزه به لحاظ سنین مناسب بهره‌برداری، تعداد برداشت سالیانه و شیوه بهره‌برداری باعث کاهش تراکم بوته‌های آنغوزه در مراتع شده و نسل این گیاه مفید در معرض خطر انقراض قرار گرفته است. بنابراین، هدف از مطالعه پیش‌رو، تعیین بهترین شیوه‌های بهره‌برداری آنغوزه برای استمرار رویش آن در عرصه‌های طبیعی است.مواد و روش‌ها: این تحقیق در مراتع تنگ‌سرخ شهرستان بویراحمد انجام شد. پس از شناسایی منطقه، قسمت‌هایی که به لحاظ درصد شیب، پوشش و خصوصیات ظاهری خاک وضعیت مشابهی داشتند و به تعداد کافی پایه گیاه آنغوزه در سنین مختلف در آنها وجود داشت، به‌عنوان محدوده انجام تحقیق انتخاب شدند. تأثیر فاکتورهای سن برش (سه تیمار: پایه‌های 6-5 ساله، 8-7 ساله و 10-9 ساله)، روش برش (سه تیمار: یک‌طرفه، دوطرفه و روش برش سنتی) و تعداد برش (سه تیمار: 10، 15 و 20 بار برش) با 10 تکرار بر درصد زنده‌مانی آنغوزه بررسی شد. همچنین، در پایان دوره رویشی در سال دوم ویژگی‌های مرفولوژیک آنغوزه اندازه‌گیری شد. تجزیه‌و‌تحلیل زنده‌مانی گیاه در شیوه‌های مختلف برداشت، با استفاده از روش رگرسیون لجستیک با نرم‌افزار SPSS نسخه21 انجام شد.نتایج: نتایج تحلیل رگرسیون لجستیک نشان داد، همه تیمارهای سن، روش و تعداد برش بر میزان زنده‌مانی تأثیر معنی‌داری دارند (05/0p=). هر چه سن گیاه افزایش یابد شانس زنده‌مانی کاهش می‌یابد. در سنین 6-5 ساله، 8-7 ساله و 10-9 ساله به‌ترتیب 51، 50 و 34 پایه گیاهی رویش دوباره داشتند و 39، 40 و 56 پایه گیاهی از بین رفتند. در روش‌های برش یک‌طرفه و دوطرفه به‌ترتیب 71 و 64 پایه گیاهی رویش دوباره داشتند و در روش برش سنتی هیچ پایه گیاهی رویش دوباره نداشت. نتایج زنده‌مانی آنغوزه در تعداد مختلف برش نشان داد، در تیمارهای 10، 15 و 20 بار برش، به‌ترتیب 51، 44 و 40 پایه گیاهی رویش دوباره داشتند و 39، 46 و 50 پایه گیاهی از بین رفتند. میانگین طول برگ 88/39 سانتی‌متر، میانگین عرض برگ 77/12سانتی‌متر، میانگین ارتفاع 88/36 سانتی‌متر و میانگین تعداد برگ 27/7 و قطر ریشه 18/9 سانتی‌متر ثبت شد.نتیجه‌گیری: با توجه به اینکه آنغوزه یک گیاه بومی مهم و باارزش اقتصادی بالایی است که معیشت عده زیادی از بهره‌برداران به محصول این گیاه بستگی دارد، پیشنهاد می‌شود از نتایج این تحقیق در منطقه مورد ‌مطالعه و سایر مناطق با شرایط اکولوژیک مشابه برای مدیریت رویشگاه‌های آنغوزه استفاده شود.