برآورد مؤلفههای اکو هیدرولوژی تاج و تنۀ درختان سوزنیبرگ و پهنبرگ در جنگلهای زاگرس (مطالعۀ موردی: پارک جنگلی چغاسبز، ایلام)
نویسندگان
1 دانشگاه تهران
2 دانشگاه تبریز
3 دانشگاه اصفهان
4 دانشگاه علامه طباطبایی
5 دانشگاه مازندران
doi
10.22034/ijf.2023.380503.1914چکیده
مقدمه: برآورد مشخصههای اکوهیدرولوژی تاجپوشش و تنۀ درختان، یکی از موضوعات پژوهشی در زمینۀ اکوهیدرولوژی است که در انتخاب گونۀ مناسب برای پروژههای جنگلکاری، فاصلۀ کاشت درختان و تیمارهای جنگلشناسی کمک میکند. هدف این پژوهش، برآورد مشخصههای اکوهیدرولوژی تاج بارش و ساقاب درختان شاخهزاد تودههای طبیعی بلوط ایرانی ( Quercus brantii Lindl . ) و جنگلکاریشدۀ کاج تهران ( Pinus eldarica Medw.) و سرو نقرهای ( Cupressus arizonica Greene.) در جنگلهای زاگرس (پارک جنگلی چغاسبز، شهرستان ایلام) است. مواد و روشها: مشخصههای اکوهیدرولوژی تاجپوشش شامل نقطۀ اشباع آب تاجپوشش ( Pʹ g )، ظرفیت نگهداری آب تاجپوشش ( S )، ضریب تاجبارش مستقیم ( p ) و نسبت تبخیر به شدت باران در زمان بارندگی ( ) نیز مشخصات اکوهیدرولوژی تنه شامل ظرفیت نگهداری آب تنۀ ( S t )، ضریب ساقاب ( p t )، نقطۀ اشباع آب تنه ( Pʹʹ g ) و همچنین ضریب قیفشکل تاج ( F ) گونههای تحت بررسی براساس روشهای استاندارد تعیین شد. یافتهها: نتایج بهدستآمده بهترتیب در تودههای بلوط ایرانی، کاج تهران و سرو نقرهای برای مقادیر نقطۀ برآوردی اشباع آب تاجپوشش 28/1، 02/2 و 83/1 میلیمتر؛ ظرفیت نگهداری آب تاجپوشش 2/1، 8/1 و 5/1 میلیمتر؛ نسبت تبخیر به شدت باران در زمان بارندگی 13/0، 46/0 و 36/0؛ ضریب تاجبارش مستقیم 14/0، 28/0 و 22/0؛ ظرفیت نگهداری آب تنه 069/0، 112/0 و 14/0 میلیمتر؛ ضریب ساقاب 022/0، 069/0 و 061/0؛ نقطۀ اشباع آب تنه 14/3، 62/1 و 3/2 میلیمتر؛ و ضریب قیفشکل برابر 21/7، 22/10 و 45/9 بودند. نتایج بیانگر رابطۀ خطی مثبت بین مقدار ساقاب و مقدار باران بود. نتیجهگیری: بهطور کلی با افزایش مقدار باران، مقدار ضریب قیفشکل تاجپوشش افزایش نشان داد. در بین سه توده، بلوط ایرانی کمترین و کاج تهران بیشترین میانگین ضریب قیفشکل تاج را داشت. با شناخت مؤلفههای اکوهیدرولوژی تاجپوشش و تنۀ گونههای مختلف درختی مختلف میتوان درک بهتری از چرخۀ آب در منطقه داشت. همچنین این شناخت موجب میشود که با اطمینان بیشتری دربارۀ فاصله کاشت و تراکم درختان و اعمال تیمارهای جنگلشناسی در راستای بهبود آب ورودی به خاک از طریق باران در این اکوسیستم جنگلی اظهار نظر کرد.