بررسی عناصر محتوایی و سبکی نسخۀخطی شرح مخزن ‌الاسرار، تألیف قاضی ابراهیم تتوی

نویسندگان

1 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام ‌نور، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، تهران، ایران

2 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام‌ نور، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، تهران، ایران

doi
10.22034/nf.2025.543676.1455
چکیده

: شرح مخزن ‌الاسرار، اثر ابراهیم تتوی، دانشمند و قاضیِ شبه‎قارّه در قرن یازدهم، یکی از شروح نگاشته‌شده بر مخزن ‌الاسرار نظامی گنجه‌ای است که به‌دلیل احاطۀ مؤلّف بر علوم گوناگون، ازجمله آیات، احادیث، عرفان، گیاه‌شناسی، جانورشناسی، طب، فلسفه، نجوم، موسیقی، لغت، دستور زبان و صنایع ادبی و اهتمام بر بیان دقایق ابیات این مثنوی، شرحی عالمانه است. وی در سال 1037ق این شرح را تألیف کرد و از آثاری چون صراح، قاموس، فرهنگ ابراهیمی، شرفنامه و تحفۀ سعادت بهره برد. این پژوهش با استفاده از شیوۀ سندکاوی و روش توصیفی ‌–‌ تحلیلی انجام یافته و ضمن معرفی اجمالی قاضی ابراهیم تتوی، به معرفی شرح مخزن‌ الاسرار و بیان ویژگی‌های سبکی آن پرداخته است.  یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که وفور لغات، ترکیبات و جملات عربی و در نتیجه عربی‌مآبی شارح، وجود جملات معترضه، جابه‌جایی اجزای جمله، ترکیبات وصفی و اضافی طولانی از جمله ویژگیهای زبانی این اثر است.