فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه‌ و‌ هدف: پایش منظم و هوشمند آفات و بیماری‌های گیاهی در گیاهان جنگلی و مرتعی، یکی از اصول تدوین برنامه‌های جامع منابع طبیعی است. جمع‌آوری اطلاعات و مطالعه وضعیت قبلی و شرایط فعلی آفات و بیماری‌های گیاهی و محدودیت کنترل آنها در برنامه پایش ما را به سمت اطلاعات کاربردی در رابطه با وجود، زمان ظهور در طی سال، چگونگی میزان کنترل، روش استفاده شده و تأثیر روش‌های کنترل استفاده‌شده آفات و بیماری‌های گیاهی سوق می‌دهد. شرایط محیطی خاص منطقه سیستان (گرم و خشک) و همجواری با کشورهای افغانستان و پاکستان، ضرورت پایش آفات و بیماری‌های گیاهی درختان جنگلی و گیاهان مرتعی را در این منطقه دوچندان می‌کند.مواد و روش‌ها: برای تعیین ایستگاه‌های نمونه‌برداری، با توجه به بررسی اولیه متناسب با سطح منطقه سیستان و مناطق اکولوژیک، پنج ایستگاه نمونه‌برداری انتخاب و نمونه‌برداری در این ایستگاه‌ها انجام شد. این نمونه‌برداری‌ها بر‌اساس زمان فعالیت هریک از عوامل خسارت‌زا انجام گردید. نمونه‌برداری بر‌اساس یک برنامه منظم و به‌طور مستقیم بر‌اساس نوع و میزان آلودگی انجام شد. همچنین به روش‌های معمول و رایج (تور حشره‌گیری، پنس و آسپیراتور) نسبت به جمع‌آوری آفات اقدام شد. نمونه‌های جمع‌آوری‌شده به آزمایشگاه منتقل شدند. در نمونه‌برداری‌ها نوع و میزان آلودگی یا درصد تخمینی خسارت به عوامل خسارت‌زا نیز ثبت شد. نمونه‌ها پس از آماده شدن و ثبت اطلاعات، به مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی ارسال شده و توسط متخصصان بخش رده‌بندی حشرات شناسایی و تعیین نام شدند.نتایج و یافته‌ها: بیشترین جمعیت گونه‌های مرتعی در منطقه سیستان به‌دلیل شور بودن خاک منطقه مربوط به گیاهان خانواده اسفناجیان  Chenopodiaceaeاست. یک گونه پروانه با نام Epiparthia simplicialus (Lep.: Pyralidae) روی گیاهانی مانند ترات، تاغ و به‌ویژه اشنان فعالیت دارد که لارو آن با تغذیه از برگ و ساقه این گیاهان به‌شدت به آنها خسارت وارد می‌کند. لارو یک سخت‌بالپوش با نام Bruchidius dilutes (Col.: Bruchidae) به‌شدت از میوه و بذر گیاه مرتعی و بسیار مهم این منطقه یعنی خارشتر، تغذیه می‌کند. گونه‌ای شپشک به نام Trabutina serpentine (Hemiptera: Pseudococcidae) روی گز فعالیت می‌کند. لارو یک پروانه با نام Nephopterygia austeritella (Lep.: Pyralidae) روی میوه گیاه مرتعی کهورک مشاهده شد. حشرات کامل سخت‌بالپوشی با نامPhyllotreta lativitata (Col.: Chrysomelidae)  و نیم‌بالپوشی با نام Nezara viridula (Hemiptera: Pentatomidae) به برگ و ساقه‌ علف‌مار و لارو دو گونه پروانه‌ای با نام‌های Thyridophora furia (Lep.: Crambidae) وGypsonoma minutana (Lep.: Tortricidae)  (به میوه آن) به‌شدت خسارت وارد می‌نمایند. علاوه‌بر‌این، در نمونه‌های پرورش‌داده‌شده در آزمایشگاه یک گونه زنبور پارازیتوئید از جنس Brachon sp. جمع‌آوری شد که در بخش رده‌بندی حشرات مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور در حال شناسایی است.نتیجه‌گیری: پایش، شناسایی و ثبت طغیان آفات و برنامه‌ریزی برای مدیریت آنها با توجه به گسترش روزافزون جمعیت و خسارت آنها موضوعی اجتناب‌ناپذیر است. از‌این‌رو، نیاز است تا با پایش دقیق، به‌موقع و منظم عوامل خسارت‌زا در جوامع مرتعی و جنگلی این منطقه، از بروز و طغیان آفات جلوگیری به‌عمل آید.