فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: جنس لور (Carpinus orientalis Mill) یکی از درختان بومی ایران است که در جنگل‌های شمال کشور می‌روید. این گیاه درختی تا درختچه‌ای در مقایسه با دیگر گونه‌ گیاهی هم جنس خود به نام ممرز (Carpinus betulus L.)، دارای تنه کوتاه‌تر و بسیار منشعب‌تر بوده و در مناطق رو به آفتاب و صخره‌ای رشد می‌کند. گونه‌های قارچی جنس سیتوسپورا (Cytospora spp.) به‌عنوان یکی از عوامل اصلی ایجاد‌کننده شانکر شناخته می‌شوند و در درختان ضعیف، یا درختانی که تحت تأثیر عوامل تنش‌زا مانند تنش رطوبت، تنش یخ‌بندان، آفتاب‌سوختگی، یا صدمات مکانیکی (ناشی از عوامل غیرزنده یا زنده مانند حشرات) قرار گرفته‌اند، خسارت ایجاد می‌کنند. وقوع بیماری توسط گونه‌های مختلف جنس سیتوسپورا در طیف وسیعی از میزبان‌ها، از‌جمله گونه‌های جنس‌ صنوبر، بید، افرا، نارون، توسکا، زبان‌گنجشک، درختان میوه هسته‌دار، بارانک، درختان میوه دانه‌دار، زالزالک و بسیاری دیگر گزارش شده است.مواد و روش‌ها: به‌منظور شناسایی علت سرخشکیدگی درختان لور در استان مازندران، طی نمونه‌برداری از مناطق مختلف، نمونه‌هایی از درختان دارای علائم سرخشکیدگی جمع‌آوری و ضمن ثبت مختصات جغرافیایی، به آزمایشگاه بیماری‌شناسی منتقل شد. شاخص‌ترین علامت بیماری از فواصل دورتر، شاخه‌های سرخشکیده، مرده یا در حال مرگ بود. شانکرها در هوای مرطوب صمغی بوده و در این شرایط رزین کهربایی شفاف از شانکر تراوش شده ‌بود و در‌نهایت پوسته سفید آشکار روی شاخه‌ها قابل مشاهده بود. در نهال‌های جوان برگ‌های خشک‌شده روی شاخه‌ها باقی مانده و نهال‌ها به‌طور کامل خشک شده بود که نشانگر شدت بالای بیماری در این درختان بود. با استفاده از کشت مستقیم توده اسپوری کنیدیوماتا از محل تراوشات شانکر، ضدعفونی و کشت بافت‌های آلوده درخت روی محیط سیب‌زمینی دکستروز آگار، سه جدایه قارچی حاصل شد که پس از خالص‌سازی، در دمای 2±23 درجه سلسیوس و تاریکی نگه‌داری گردید. پس از خالص‌سازی جدایه‌ها به روش تک‌اسپور، بررسی برخی خصوصیات ریخت‌شناسی جدایه‌های قارچی شامل شکل و اندازه اسپور، قطر پرگنه، سرعت رشد و میزان حضور رنگدانه‌ها روی محیط کشت سیب‌زمینی دکستروز آگار انجام شد.نتایج: نتایج بررسی‌ها نشان داد، رشد قارچ روی محیط کشت سیب‌زمینی دکستروز آگار سریع بوده و میسلیوم‌های هوایی کرم مایل به سفید، شفاف، توده نسبتاً پنبه‌ای، کنیدی‌های شفاف، تک‌سلولی، با دیواره نازک و بدون سپتا تشکیل داد، همچنین برش عرضی بافت آلوده به علائم شانکر کنیدیوفورهای بلند را درون لوکول‌های استروماتای قارچی نشان داد. بر‌اساس خصوصیات مرفولوژیکی، قارچ تحت عنوان Cytospora sp. شناسایی و شباهت این گونه با گونه C. decipiens تأیید شد. این اولین گزارش از زوال درختان لور در اثر قارچ Cytospora از ایران است.نتیجه‌گیری: بررسی اپیدمیولوژی و مدیریت بیماری شانکر سیتوسپورایی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا در شرایط خشک‌سالی و تنش‌‌های پیش‌بینی‌شده‌ پیشرو، توسعه‌ آن بسیار شدید خواهد بود. در حال حاضر، با توجه به افزایش گزارش‌های ناشی از زوال درختان ناشی از قارچ Cytospora sp. به‌ویژه در گونه‌های جنس ممرز، اطلاعات کم در مورد دامنه میزبانی قارچ عامل بیماری و اپیدمیولوژی آن، همچنین نقش احتمالی تغییرات آب‌و‌هوایی در گسترش زوال این گونه‌های جنگلی، مدیریت این بیماری مستلزم مطالعات بیشتری است.