واکداری در همخوانهای چاکنایی فارسی
نویسندگان
1 استاد گروه زبان انگلیسی و زبانشناسی دانشگاه بینالمللی امام خمینی، قزوین، ایران
doi
10.22034/nf.2025.494070.1378چکیده
چاکناییهای بیواک [?] و [h] در زبان فارسی در برخی بافتهای واجی واکدار میشوند. تظاهر آوایی واکداری بست چاکناییِ [?] و سایش چاکناییِ [h] بهترتیب بهصورت واک بازداشته و واک نفسی است. در یک مطالعۀ صوتی، میزان واکداری و شدت واکداری همخوانهای چاکنایی فارسی را در کلماتی که از سطح پیکرههای طبیعی گفتار فارسی استخراج شده بودند، در سه بافت واجی پیشواکهای، بینواکهای و پسواکهای اندازهگیری کردیم. نتایج نشان داد بست چاکنایی /?/ در هر سه جایگاه پیشواکهای، بینواکهای و پسواکهای واکدار است و میزان واکداری آن در این سه جایگاه تقریباً به یک اندازه است. اما واکداری /h/ وابسته به جایگاه واجی است به این صورت که این همخوان در جایگاه پیشواکهای واکداری ضعیفی دارد ولی در جایگاه بینواکهای و پسواکهای میزان واکداری آن بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد. چنین بحث کردیم که رفتار آوایی متفاوت /h/ و /?/ بر حسب پارامترهای وابسته به واک با توجه به سازوکارهای تولیدی متفاوت آنها قابل توضیح است. در تفسیر واجی رفتار آوایی چاکناییهای فارسی، پیشنهاد کردیم که این همخوانها، نه بهصورت دو واحد زنجیرهای، بلکه بهصورت دو الگوی واکسازیِ ]گستردگی چاکنایی[ و ]انقباض چاکنایی[ بازنمایی شوند که میزان فعالیت این الگوها مشخصهدهی نشدهاست.
