فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: ناحیه رویشی هیرکانی همه‌ساله توسط عوامل مختلفی مورد ‌آسیب قرار می‌گیرد. آفات نیز یکی از مهمترین این عوامل هستند که در سطوح وسیع خسارت‌های زیادی را به پوشش جنگلی (راش، توسکا، افرا، ممرز و ...) وارد می‌کنند. یکی از آفات چوب‌خوار درختان مهم جنگلی در ایران، سوسک چوب‌خوار شاخک‌بلند سیاه (Morimus verecundus) است.مواد و روش‌ها: در این پژوهش، زیست‌شناسی این حشره روی چوب توسکا و راش در شرایط آزمایشگاهی و صحرایی در استان گلستان طی سال‌های 1378-1383 مطالعه شد. مطالعات در آزمایشگاه بر پایه طرح کاملاً تصادفی در 12 تکرار انجام شد و هر قفس پرورش (حاوی یک جفت حشره کامل نر و ماده) به‌عنوان یک تکرار در نظر گرفته شد. شرایط آزمایش در این پژوهش، دوره نوری 14 ساعت روشنایی و 10 ساعت تاریکی، رطوبت نسبی 5±60 درصد و دمای 5±25 درجه سلسیوس بود. مطالعات صحرایی در کانون‌های اصلی آلودگی در دو ایستگاه جنگل‌های درازنو شهرستان کردکوی (درخت راش) و جنگل‌های جعفر‌آباد شهرستان گرگان (درخت توسکا)، از نیمه دوم اسفند شروع شد. مطالعات در صحرا بر پایه طرح کاملاً تصادفی در 50 تکرار انجام شد و هر تنه درخت محصور‌شده به‌وسیله توری به‌عنوان یک تکرار در نظر گرفته شد. به‌منظور بررسی چرخه زندگی آفت، در زمان شروع فعالیت آفت در بهار، هر هفته تعدادی از کنده‌های آلوده به آزمایشگاه منتقل و به‌وسیله اره موتوری شکافته شده و لاروها، یا حشرات کامل موجود در داخل آنها جمع‌آوری شد. مطالعات آزمایشگاهی و صحرایی بر پایه طرح کامل تصادفی انجام شده و میانگین و انحراف معیار پارامترهای بیولوژیکی مورد ‌مطالعه بر‌اساس روش‌های آماری متداول محاسبه شده و برای تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها و رسم نمودار از نرم‌افزار اکسل 2010 استفاده شد.نتایج و یافته‌ها: نتایج نشان داد ظهور حشرات کامل از اوایل فروردین شروع شد و اوج ظهور در اواسط اردیبهشت بود ولی سپس در اواخر مهر به‌دلیل خروج حشرات نسل جدید، حشرات کامل به تعداد کم مشاهده و در اوایل آبان نیز خاتمه پیدا کرد. متوسط طول دوره قبل از تخم‌گذاری 2±9 روز، متوسط طول دوره‌ تخم‌گذاری 57/1±1/8 روز، متوسط تعداد تخم گذاشته شده 61/12±1/99 عدد، متوسط طول دوره‌ جنینی 29/2±9/8 روز و میانگین درصد تخم‌های تفریخ‌شده 1/4±8/95 و میانگین طول عمر حشرات نر و ماده به‌ترتیب 5/16±5/77 و 2/18±5/90 بود. در شرایط آزمایشگاهی، در اوایل فروردین و چند روز بعد از رهاسازی حشرات کامل داخل قفس‌های پرورش، فعالیت تغذیه‌ای آنها از پوست شاخه‌های نازک توسکا و راش آغاز شد. متوسط طول دوره قبل از تخم‌گذاری 1/4±7 روز، متوسط طول دوره‌ تخم‌گذاری 47/1±75/10 روز، متوسط تعداد تخم گذاشته‌شده 5/0±77/51 عدد، متوسط طول دوره‌ جنینی 01/1±75/9 روز و میانگین طول عمر حشرات نر و ماده به‌ترتیب 7/11±107 و 77/12±5/100 بود. تعداد سنین لاروی چهار عدد و لارو سن چهار در قسمت‌های عمیق تنه، محفظه‌ شفیرگی تشکیل داده و به شفیره تبدیل شد. شفیره‌ها بعد از 45 تا 60 روز تبدیل به حشرات کامل شدند. حشرات کامل در طول زمستان، در محفظه‌ شفیرگی تا بهار سال آینده باقی ماندند. چرخه‌ زندگی این حشره دو سال طول ‌کشید.نتیجه‌گیری: مطالعه پرورش آزمایشگاهی آفت با استفاده از چوب توسکا و تکمیل زندگی آفت در آزمایشگاه برای اولین بار انجام شد. فعالیت جفت‌گیری و تخم‌ریزی به مقدار کم در روز مشاهده شد. طول عمر حشرات کامل این گونه مانند سایر گونه‌های این جنس طولانی بوده و سبب می‌شود که حشره قادر به زمستان‌گذرانی باشد و بتواند بیشتر از یکسال زنده بماند. برای تکمیل و بهینه‌سازی پرورش آفت در عرصه‌های طبیعی، همچنین حفاظت پایدار جنگل، مطالعات گسترده‌ و تکمیلی در این زمینه در آینده مورد‌نیاز است.