فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: عوامل خسارت‎زای غیرزنده مانند کاهش بارندگی می‏تواند باعث افزایش طغیان آفات و بیماری‎ها و کاهش رشد درختان شود. مطالعه پیرامون شناسایی عوامل خشکیدگی‎ها در جنگل‎ها ضروری به نظر می‎رسد. از‌این‌رو، پایش تطبیقی همراه با ارائه اطلاعات در‌ مورد سطوح جمعیت آفات، در بهبود تصمیمات مدیریتی نقش مهمی دارد و می‌تواند در شناسایی مناطق پرخطر شیوع آفات و بیماری‎ها برای تمرکز تلاش‎های مدیریتی آینده مورد استفاده قرار گیرد. اولین گام اساسی در ایجاد برنامه صحیح مدیریت، شناسایی دقیق گونه آفت است. بنابراین، هدف از این بررسی، شناسایی و معرفی دقیق گونه برگ‌خوار بلوط در ذخیره‎ گاه جنگلی بلوط سرسختی استان مرکزی است. پروانه گزنده بلوطPorthesia melania Stgr. (Lepidoptera: Lymantriidae) ، یکی از آفات مهم درختان بلوط در ایران است. در این بررسی، وقوع P. melania در ذخیره‌گاه جنگلی سرسختی استان مرکزی برای اولین بار گزارش شد.مواد و روش‌ها: ذخیره‌گاه جنگلی سرسختی حدود 200 هکتار می‏باشد که در 10 کیلومتری شهرستان شازند استان مرکزی واقع شده است. در این تحقیق، برای اولین بار طی سال‌های 1401-1398 بررسی و پایش منظم این منطقه انجام شد. در نمونه‌برداری از روش Zobeiri استفاده شد، به‌طوری‌که 10 مسیر روی نقشه ذخیره‎گاه ترسیم شد. انتخاب محل نمونه‎برداری اول به‌صورت تصادفی و سایر نقاط نمونه‎برداری به‌صورت سیستماتیک تعیین شدند. از میان 10 خط، 4 خط انتخاب و از هر خط حداقل 10 درخت نمونه‏برداری شد. تعیین میزان خسارت شب‎پره گزنده بلوط بر اساس مشاهدات میزان خسارت روی هر درخت و میانگین‎گیری انجام شد. شاخص خسارت بین صفر (بدون خسارت) تا 5 (حداکثر خسارت) در نظر گرفته شد.نتایج و یافته‎ها: این آفت در سال 1399-1401 در ذخیره‎گاه بلوط استان مرکزی مشاهده و گزارش شد. از نیمه دوم فروردین با گرم شدن هوا در این منطقه، لاروهای زمستان‎گذران (لاروهای سن سوم) فعال شده و از جوانه‎ها و برگ‌های جوان تغذیه می‎کنند. در این زمان (در اوایل بهار) خسارت آفت بیشتر است، زیرا درختان برگ کمی دارند و لاروهای آفت به‌دلیل زمستان‌گذرانی، گرسنه هستند و در سنین بالاتر (سنین 4 و 5) نیز تغذیه بیشتری دارند. حشرات کامل در خردادماه ظاهر می‎شوند. بعد از جفت‌گیری، پروانه ماده، تخم‎های خود را ترجیحاً در سطح رویی برگ قرار می‎دهد و روی تخم‎ها را با موهای انتهای شکم می‎پوشاند. بعد از تفریخ تخم، لاروهای جوان از پارانشیم برگ تغذیه می‎کنند. لاروهای سن سوم (به‌ندرت سن چهارم) تا اواسط فروردین سال بعد زمستان‎گذرانی می‌کنند و غیرفعال هستند. در تابستان، لاروهای سن اول تا سوم فعال هستند و معمولاً فقط از پارانشیم فوقانی برگ تغذیه می‌کنند، بنابراین خسارت در این زمان، کمتر به نظر‎ می‎رسد.نتیجه‎گیری: شب‎پره گزنده بلوط در صورت شدت آلودگی زیاد درختان بلوط، می‏تواند خسارت‌های زیادی را ایجاد کند. در اثر فعالیت برگ‌خواری شب‌پره گزنده بلوط، درختان عاری از برگ شده، با از بین رفتن منابع تأمین‎کننده انرژی، درختان به‌تدریج ضعیف شده و مستعد حمله آفات چوب‌خوار و پوست‌خوار می‌شوند. این آفت هر چند سال یک‌بار حالت طغیانی پیدا می‌کند و قابلیت خسارت‌زایی زیادی دارد. بهترین روش برای مدیریت آفت، جمع‎آوری لانه‎های لاروی در اواخر پاییز و اوایل بهار (قبل از خروج لاروها از پناهگاه زمستانه) از روی درختان آلوده است.