بررسی فون سوسکهای شاخکبلند (Col.: Cerambycidae) چوبخوار در شهرستان آستارا
نویسندگان
1 استادیار، گروه صنایع چوب و فراوردههای سلولزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد آستارا، گیلان، ایران، پستالکترونیک: farajpour.arash@iau.ac.ir
2 استادیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد آستارا، گیلان، ایران
doi
10.22092/ijfrpr.2023.362597.1583چکیده
سابقه و هدف: سوسکهای شاخکبلند (Col.: Cerambycidae) صدمات جبرانناپذیری بر درختان و صنایع چوبی وارد میکنند. در این رابطه، توجه به جنگل و حشرهشناسی چوب برای مدیریت در حفاظت از جنگلها و صنایع چوبی باید رشد و توسعه یابد. این پژوهش برای شناسایی فون سوسکهای شاخکبلند (Col.: Cerambycidae) چوبخوار شهرستان آستارا انجام شد تا محققان و دستگاههای اجرایی کشور از نتایج آن استفاده کنند.مواد و روشها: شهرستان آستارا، شمالیترین بخش استان گیلان، با موقعیت طول جغرافیایی 48 درجه و 52 دقیقه، عرض جغرافیایی 38 درجه و 25 دقیقه و در ارتفاع 20 متری پایینتر از سطح دریا واقعشده است. آبوهوای منطقه معتدل و مرطوب، با متوسط بارش سالانه 1500 میلی مترو رطوبت نسبی آن بین 75 تا 85 درصد بود. عملیات جمعآوری سوسکهای شاخک بلند طی فصول بهار و تابستان سال های 1398 الی 1400 بر روی درختان جنگلی، پارکها و فضاهای سبز، نهالستانها و ایستگاههای تحقیقاتی، باغات میوه، انبارهای چوبهای خشک و صنعتی بهویژه الوارهای وارداتی از کشورهای آسیای میانه در گمرک شهرستان آستارا انجام یافت. درجمعآوری نمونهها از روشهای رایج نمونهبرداری، استفاده از تور حشرهگیری، تله نوری قیفی شکل و جمعآوری مستقیم با دست از تنة درختان آلوده، مدنظر قرار گرفت. نمونهها بعد از جمعآوری و قرار گرفتن در ظروف دربسته حاوی ماده کشنده اتیل استات (CH3CH2OC(O)CH3) به آزمایشگاه منتقل گردیدند. پس از اتاله نمودن نمونهها، مشخصات نمونه شامل نام گونه گیاهی میزبان، منطقهی جمعآوریشده، روش جمعآوری، جمعآوریکننده و تاریخ جمعآوری در زیر نمونه الصاق گردید. برای شناسایی و تعیین نام علمی نمونهها از کتب، منابع و کلیدهای شناسایی استفاده شد. نمونههای شناساییشده در آزمایشگاه دانشگاه آزاد اسلامی واحد آستارا نگهداری میشوند.نتایج و یافتهها: این بررسی جهت شناسایی گونههای خانواده سوسکهای شاخک بلند (Col.: Cerambycidae) بین سالهای 1398 تا 1400 در شهرستان آستارا انجام یافت. نمونههای جمعآوریشده به 10 گونه از 4 زیر خانواده تعلق داشتند. از زیرخانواده Prioninae (Latereille,1804)، گونه Aegosoma scabricorne (Scopoli, 1763) در منطقه خانههای آسیاب آستارا جمعآوری گردید. از زیر خانواده Lamiinae (Latreille,1825) چهار گونه جمعآوری شد. گونه Morimus verecundus (Faldermann,1836) از منطقه صیادلر، خانههای آسیاب، اطراف دریاچه استیل و مجتمع شماره 2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد آستارا، گونه Dorcadion talyschense (Ganglbauer,1884) از منطقه حیران (اینگونه در رشتهکوه تالش پراکنش دارد)، گونه Oberea oculata (Linnaeus, 1758) از منطقه حیران و گونه Monochamus galloprovincialis (Olivier,1795) ازالوارهای وارداتی آسیای میانه در گمرک شهرستان آستارا جمعآوری گردیدند. از زیرخانواده Cerambycinae (Latereille,1802) چهار گونه Osphranteria coerulescens (Redtenbacher, 1850) با پراکنش در اکثر مناطق شهرستان آستارا، Cerambyx cerdo (Linnaeus, 1758) از پارک جنگلی بی بی یانلو، مجتمع شماره 2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد آستارا، روستای دربند و منطقه حیران، گونه Aromia moschata (Linnaeus, 1758) از اطراف دریاچه استیل و گونه Stromatium fulvum (Villers,1997) در اکثر مناطق نمونهبرداری بهویژه چوبهای در حال پوسیدن صنعتی و ساختمانی مشاهده و جمعآوری شدند. از زیرخانواده Parandrinae (Blanchard, 1845) فقط یک گونه Parandra caspica (Villiers, 1967) در اطراف دریاچه استیل مشاهده گردید.نتیجهگیری: در این بررسی 10 گونه از 4 زیرخانواده سوسکهای شاخک بلند (Col.: Cerambycidae) در شهرستان آستارا جمعآوری گردید. همه نمونهها قبلاً توسط دیگر محققین گزارششدهاند. گونههای Morimus verecundus (Faldermann, 1836) ، Osphranteria coerulescens (Redtenbacher,1850)، Cerambyx cerdo (Linnaeus., 1758)، Monochamus galloprovincialis, (Olivier,1795) و Stromatium fulvum (Villers, 1997) بیشترین پراکنش را در شهرستان آستارا داشتند. گونه M. galloprovincialis بیشتر از الوارهای سوزنیبرگان وارداتی از کشورهای آسیای میانه و گونه S. fulvum از چوبهای خشک و دیگر صنایع چوبی جمعآوری گردید.سابقه و هدف: سوسکهای شاخکبلند (Col.: Cerambycidae) صدمات جبرانناپذیری بر درختان و صنایع چوبی وارد میکنند. در این رابطه، توجه به جنگل و حشرهشناسی چوب برای مدیریت در حفاظت از جنگلها و صنایع چوبی باید رشد و توسعه یابد. این پژوهش برای شناسایی فون سوسکهای شاخکبلند (Col.: Cerambycidae) چوبخوار شهرستان آستارا انجام شد تا محققان و دستگاههای اجرایی کشور از نتایج آن استفاده کنند.مواد و روشها: شهرستان آستارا، شمالیترین بخش استان گیلان، با موقعیت طول جغرافیایی 48 درجه و 52 دقیقه، عرض جغرافیایی 38 درجه و 25 دقیقه و در ارتفاع 20 متری پایینتر از سطح دریا واقعشده است. آبوهوای منطقه معتدل و مرطوب، با متوسط بارش سالانه 1500 میلی مترو رطوبت نسبی آن بین 75 تا 85 درصد بود. عملیات جمعآوری سوسکهای شاخک بلند طی فصول بهار و تابستان سال های 1398 الی 1400 بر روی درختان جنگلی، پارکها و فضاهای سبز، نهالستانها و ایستگاههای تحقیقاتی، باغات میوه، انبارهای چوبهای خشک و صنعتی بهویژه الوارهای وارداتی از کشورهای آسیای میانه در گمرک شهرستان آستارا انجام یافت. درجمعآوری نمونهها از روشهای رایج نمونهبرداری، استفاده از تور حشرهگیری، تله نوری قیفی شکل و جمعآوری مستقیم با دست از تنة درختان آلوده، مدنظر قرار گرفت. نمونهها بعد از جمعآوری و قرار گرفتن در ظروف دربسته حاوی ماده کشنده اتیل استات (CH3CH2OC(O)CH3) به آزمایشگاه منتقل گردیدند. پس از اتاله نمودن نمونهها، مشخصات نمونه شامل نام گونه گیاهی میزبان، منطقهی جمعآوریشده، روش جمعآوری، جمعآوریکننده و تاریخ جمعآوری در زیر نمونه الصاق گردید. برای شناسایی و تعیین نام علمی نمونهها از کتب، منابع و کلیدهای شناسایی استفاده شد. نمونههای شناساییشده در آزمایشگاه دانشگاه آزاد اسلامی واحد آستارا نگهداری میشوند.نتایج و یافتهها: این بررسی جهت شناسایی گونههای خانواده سوسکهای شاخک بلند (Col.: Cerambycidae) بین سالهای 1398 تا 1400 در شهرستان آستارا انجام یافت. نمونههای جمعآوریشده به 10 گونه از 4 زیر خانواده تعلق داشتند. از زیرخانواده Prioninae (Latereille,1804)، گونه Aegosoma scabricorne (Scopoli, 1763) در منطقه خانههای آسیاب آستارا جمعآوری گردید. از زیر خانواده Lamiinae (Latreille,1825) چهار گونه جمعآوری شد. گونه Morimus verecundus (Faldermann,1836) از منطقه صیادلر، خانههای آسیاب، اطراف دریاچه استیل و مجتمع شماره 2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد آستارا، گونه Dorcadion talyschense (Ganglbauer,1884) از منطقه حیران (اینگونه در رشتهکوه تالش پراکنش دارد)، گونه Oberea oculata (Linnaeus, 1758) از منطقه حیران و گونه Monochamus galloprovincialis (Olivier,1795) ازالوارهای وارداتی آسیای میانه در گمرک شهرستان آستارا جمعآوری گردیدند. از زیرخانواده Cerambycinae (Latereille,1802) چهار گونه Osphranteria coerulescens (Redtenbacher, 1850) با پراکنش در اکثر مناطق شهرستان آستارا، Cerambyx cerdo (Linnaeus, 1758) از پارک جنگلی بی بی یانلو، مجتمع شماره 2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد آستارا، روستای دربند و منطقه حیران، گونه Aromia moschata (Linnaeus, 1758) از اطراف دریاچه استیل و گونه Stromatium fulvum (Villers,1997) در اکثر مناطق نمونهبرداری بهویژه چوبهای در حال پوسیدن صنعتی و ساختمانی مشاهده و جمعآوری شدند. از زیرخانواده Parandrinae (Blanchard, 1845) فقط یک گونه Parandra caspica (Villiers, 1967) در اطراف دریاچه استیل مشاهده گردید.نتیجهگیری: در این بررسی 10 گونه از 4 زیرخانواده سوسکهای شاخک بلند (Col.: Cerambycidae) در شهرستان آستارا جمعآوری گردید. همه نمونهها قبلاً توسط دیگر محققین گزارششدهاند. گونههای Morimus verecundus (Faldermann, 1836) ، Osphranteria coerulescens (Redtenbacher,1850)، Cerambyx cerdo (Linnaeus., 1758)، Monochamus galloprovincialis, (Olivier,1795) و Stromatium fulvum (Villers, 1997) بیشترین پراکنش را در شهرستان آستارا داشتند. گونه M. galloprovincialis بیشتر از الوارهای سوزنیبرگان وارداتی از کشورهای آسیای میانه و گونه S. fulvum از چوبهای خشک و دیگر صنایع چوبی جمعآوری گردید.