فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: درختان راش بومی جنگل‌های شمال ایران (Fagus orientalis Lipsky) یکی از با ارزش‌ترین گونه‌های جنگلی محسوب می‌شوند. راشستان‌های شمال ایران جزء جنگل‌های بسیار ارزشمند پهن‌برگ سبز تابستانه واقع در نیم‌کره شمالی هستند، زیرا از طرفی این راشستان‌ها با زادآوری طبیعی بوجود آمده‌اند و از طرف دیگر با توجه به اینکه مربوط به دوران سوم زمین‌شناسی می‌باشند، جزء جنگل‌های کهن کره زمین به شمار می‌آیند. قارچ Biscogniauxia nummularia (Bull.) Kuntze قارچی با ماهیت اندوفیتی است که در شرایط مطلوب بعنوان قارچی بیمارگر عمل نموده و باعث ایجاد شانکر نواری (که معمولا تحت عنوان شانکر زغالی شناخته می‌شود) در گونه‌های راش می‌گردد. بیماری‌ در درختان متاثر از تنش ایجاد می‌شود و بویژه دماهای گرم و خشکسالی‌های طولانی تابستان شرایطی مطلوب برای ایجاد بیمارگری در قارچ مذکور است.مواد و روش‌ها: طی بازدیدهای میدانی از راشستان‌های منطقه سنگده استان مازندران، درختان راش دارای علائم شدید شانکر زغالی، مشاهده شد. علائم بیماری به صورت لکه‌های گرد تا نواری سیاه رنگ برروی تنه و شاخه‌ها، هم‌چنین خشکیدگی و سرشکستگی در درختان راش منطقه قابل رویت بود. نمونه‌های متعدد از نسوج آلوده درختان جمع‌آوری و به آزمایشگاه منتقل شد. اسلایدهای میکروسکوپی از استرومای قارچی مستقر شده روی پوست درخت، تهیه و بر اساس کلیدهای معتبر شناسایی، مورد مشاهدات میکروسکوپی قرار گرفت. همچنین نمونه‌ها بر روی محیط کشت سیب‌زمینی دکستروز آگار کشت شده و عامل بیماری‌زا پس از خالص‌سازی با تکنیک‌های نوک ریسه و تک اسپور، با استفاده از بررسی‌های میکروسکوپی و صفات مورفولوژیکی شناسایی شد.نتایج و یافته‌ها: نتایج بررسی‌ها نشان داد قارچ عامل بیماری  Biscogniauxia nummulariaبوده که باعث خسارت شدید به درختان راش شده و پیش از این در بسیاری از کشورهای اروپایی به عنوان عامل شانکر زغالی راش شناسایی شده‌ است. این گونه قارچی با داشتن برخی خصوصیات ریخت‌شناسی ویژه شامل داشتن استرومای نامسطح، دهانه پرتیس (Ostiole) تقریبا هم سطح با استروما و دارای پرز یا کرک، و آبی شدن نوک آسک در معرف‌های یدین و ملزر، شناسایی و از سایر گونه‌های نزدیک، تفکیک شد. بر اساس نتایج این تحقیق، این اولین گزارش از قارچ B. nummularia به عنوان عامل بیماری شانکر زغالی راش از ایران است. این قارچ بیشتر چرخه زندگی خود را به صورت اندوفیتی سپری کرده و تحت شرایط محیطی نامطلوب و بویژه تنش خشکی، از فیزیولوژی تغییر یافته میزبان بهره برده، به بافت میزبان حمله می‌کند و شانکرهایی روی تنه و شاخه ایجاد نموده، در درختان راش بالغ نیز منجر به پوسیدگی چوب می‌شود.نتیجه‌گیری: ارتباط مستقیم میان پیامدهای تغییرات اقلیمی بویژه تنش آبی و دمایی در میزبان و توسعه پاتوژن‌های جنگلی در مورد چندین قارچ بیمارگر مهم و کلیدی از جمله قارچ B. nummularia توسط محققین مختلف در دنیا گزارش شده و مشخص شده است تنش‌های محیطی نقش مهمی در توسعه و شدت بیماری‌ حاصل از این قارچ روی درختان راش در نقاط مختلف دنیا دارد. در این میان، بعنوان یکی از الزامات مدیریت بیماری، شناسایی ویژگی‌های فنوتیپی و ژنوتیپی جمعیت‌های این قارچ در کشور و شناسایی پراکنش و فراوانی بیماری می‌باشد که می‌تواند در گزینش استراتژی‌های مدیریت آن نیز بسیار مفید باشد. از سوی دیگر، با توجه به پیش‌بینی تغییرات نامطلوب اقلیمی پیشرونده در آینده که عامل مهم توسعه بیماری محسوب می‌شوند، نظارت مداوم بر تغییرات جاری در رویشگاه‌های طبیعی راش باید در برنامه‌‌های پایش اکوسیستم‌های جنگلی به منظور پیش‌بینی تغییرات آتی، پیامدهای اکوسیستمی احتمالی و به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از مدیریت پایدار جنگل گنجانده شود.سابقه و هدف: درختان راش بومی جنگل‌های شمال ایران (Fagus orientalis Lipsky) یکی از با ارزش‌ترین گونه‌های جنگلی محسوب می‌شوند. راشستان‌های شمال ایران جزء جنگل‌های بسیار ارزشمند پهن‌برگ سبز تابستانه واقع در نیم‌کره شمالی هستند، زیرا از طرفی این راشستان‌ها با زادآوری طبیعی بوجود آمده‌اند و از طرف دیگر با توجه به اینکه مربوط به دوران سوم زمین‌شناسی می‌باشند، جزء جنگل‌های کهن کره زمین به شمار می‌آیند. قارچ Biscogniauxia nummularia (Bull.) Kuntze قارچی با ماهیت اندوفیتی است که در شرایط مطلوب بعنوان قارچی بیمارگر عمل نموده و باعث ایجاد شانکر نواری (که معمولا تحت عنوان شانکر زغالی شناخته می‌شود) در گونه‌های راش می‌گردد. بیماری‌ در درختان متاثر از تنش ایجاد می‌شود و بویژه دماهای گرم و خشکسالی‌های طولانی تابستان شرایطی مطلوب برای ایجاد بیمارگری در قارچ مذکور است.مواد و روش‌ها: طی بازدیدهای میدانی از راشستان‌های منطقه سنگده استان مازندران، درختان راش دارای علائم شدید شانکر زغالی، مشاهده شد. علائم بیماری به صورت لکه‌های گرد تا نواری سیاه رنگ برروی تنه و شاخه‌ها، هم‌چنین خشکیدگی و سرشکستگی در درختان راش منطقه قابل رویت بود. نمونه‌های متعدد از نسوج آلوده درختان جمع‌آوری و به آزمایشگاه منتقل شد. اسلایدهای میکروسکوپی از استرومای قارچی مستقر شده روی پوست درخت، تهیه و بر اساس کلیدهای معتبر شناسایی، مورد مشاهدات میکروسکوپی قرار گرفت. همچنین نمونه‌ها بر روی محیط کشت سیب‌زمینی دکستروز آگار کشت شده و عامل بیماری‌زا پس از خالص‌سازی با تکنیک‌های نوک ریسه و تک اسپور، با استفاده از بررسی‌های میکروسکوپی و صفات مورفولوژیکی شناسایی شد.نتایج و یافته‌ها: نتایج بررسی‌ها نشان داد قارچ عامل بیماری  Biscogniauxia nummulariaبوده که باعث خسارت شدید به درختان راش شده و پیش از این در بسیاری از کشورهای اروپایی به عنوان عامل شانکر زغالی راش شناسایی شده‌ است. این گونه قارچی با داشتن برخی خصوصیات ریخت‌شناسی ویژه شامل داشتن استرومای نامسطح، دهانه پرتیس (Ostiole) تقریبا هم سطح با استروما و دارای پرز یا کرک، و آبی شدن نوک آسک در معرف‌های یدین و ملزر، شناسایی و از سایر گونه‌های نزدیک، تفکیک شد. بر اساس نتایج این تحقیق، این اولین گزارش از قارچ B. nummularia به عنوان عامل بیماری شانکر زغالی راش از ایران است. این قارچ بیشتر چرخه زندگی خود را به صورت اندوفیتی سپری کرده و تحت شرایط محیطی نامطلوب و بویژه تنش خشکی، از فیزیولوژی تغییر یافته میزبان بهره برده، به بافت میزبان حمله می‌کند و شانکرهایی روی تنه و شاخه ایجاد نموده، در درختان راش بالغ نیز منجر به پوسیدگی چوب می‌شود.نتیجه‌گیری: ارتباط مستقیم میان پیامدهای تغییرات اقلیمی بویژه تنش آبی و دمایی در میزبان و توسعه پاتوژن‌های جنگلی در مورد چندین قارچ بیمارگر مهم و کلیدی از جمله قارچ B. nummularia توسط محققین مختلف در دنیا گزارش شده و مشخص شده است تنش‌های محیطی نقش مهمی در توسعه و شدت بیماری‌ حاصل از این قارچ روی درختان راش در نقاط مختلف دنیا دارد. در این میان، بعنوان یکی از الزامات مدیریت بیماری، شناسایی ویژگی‌های فنوتیپی و ژنوتیپی جمعیت‌های این قارچ در کشور و شناسایی پراکنش و فراوانی بیماری می‌باشد که می‌تواند در گزینش استراتژی‌های مدیریت آن نیز بسیار مفید باشد. از سوی دیگر، با توجه به پیش‌بینی تغییرات نامطلوب اقلیمی پیشرونده در آینده که عامل مهم توسعه بیماری محسوب می‌شوند، نظارت مداوم بر تغییرات جاری در رویشگاه‌های طبیعی راش باید در برنامه‌‌های پایش اکوسیستم‌های جنگلی به منظور پیش‌بینی تغییرات آتی، پیامدهای اکوسیستمی احتمالی و به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از مدیریت پایدار جنگل گنجانده شود.