فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: بی‌توجهی به حفاظت از منابع آب و خاک و پوشش گیاهی موجب تخریب این منابع شده است. از عوامل مؤثر در این تخریب می‌توان به تبدیل کاربری اراضی بدون نگرش جامع، قطع جنگل‌ها، از بین بردن مراتع، خشک‌سالی و خسارت آفات و بیماری‌ها اشاره کرد. آفات و بیماری‌های گیاهی از عوامل مهم تخریب در جنگل‌ها و مراتع کشور هستند. برای پیش‌آگاهی و مدیریت طغیان آفات و بیماری‌های گیاهی، نیاز به پایش و برنامه مدیریت جامع آفات و بیماری‌های گیاهیست. استان کرمان به‌عنوان پهناورترین استان کشور، جزو ناحیه رویشی ایرانی- تورانی است و از کل 181737 کیلومتر‌مربع مساحت این استان، حدود 5 درصد اراضی کشاورزی، 45 درصد مرتع، 13 درصد جنگل و 37 درصد را بیابان تشکیل می‌دهد.مواد و روش‌ها: برای ارزیابی و پایش وضعیت مهمترین آفات و بیمارگرهای گیاهان اصلی و با توجه به تنوع شرایط محیطی و مساحت جنگل‌ها و مراتع طبیعی در استان کرمان، نمونه‌برداری‌ طی سال‌های 1397 تا 1400 در این استان انجام شد. طرح پایش در ایستگاه‌های ده‌نو، باب‌زنگی، کوه‌پنج و گلوچار و مناطق یزدان‌آباد و راویز به‌عنوان دو رویشگاه درختان بادام کوهی اجرا شد. مهمترین جوامع جنگلی (درختان- درختچه‌ها) و مرتعی در مناطق یادشده شامل ارسM.Bieb.  Juniperus excelsa، بادام کوهی (الوک) Amygdalus scoparia Spach.، بادام کوهی (ارچن) Spach. Amygdalus elaeagnifolia، درمنه Boiss. Artemisia aucheri، درمنه  Artemisia siberi Besser و استیپاStipa arabica Trin. &  و قیچ Zygophyllum atriplicoides Fisch. & C. A. Mey است. نمونه‌برداری‌ها در قطعات مورد‌ نظر به‌صورت دوره‌ای از آفات و بیمارگرها در گیاهان مهم انجام شد. در نمونه‌برداری‌ها نوع و میزان آلودگی به آفات و بیمارگرها ثبت شد. با توجه به تنک بودن جنگل‌های بادام کوهی در مناطق مورد‌ بررسی در استان کرمان، از روش نمونه‌برداری خطی و به‌صورت خطوط ممتد استفاده شد. داده‌برداری از عرصه‌های مرتعی طی بازدیدهای صحرایی از تیپ‌های گیاهی معرف انجام ‎شد. نمونه‌گیری در این محدوده به روش تصادفی سیستماتیک بود.نتایج و یافته‌ها: بر‌اساس بررسی‌های انجام‌شده در ایستگاه ده‌نو بردسیر به‌عنوان رویشگاه قیچ Z .atriplicoides پروانه بذرخوار قیچ از راسته Lepidoptera، در ایستگاه‌های ده‌نو بردسیر و کوه‌پنج بردسیر به‌عنوان رویشگاه استیپاS. arabica  سیاهک استپی ریش‌دار Tranzscheliella iranica S. و ایستگاه‌های ده‌نو بردسیر و کوه‌پنج بردسیر به‌عنوان رویشگاه درمنه A. aucheri و درمنهA. siberi   مگس گالزای درمنه از خانواده Cecidomyiidae با حدود 4 درصد آلودگی جداسازی و شناسایی شد. همچنین، از منطقه یزدان‌آباد زرند به‌عنوان رویشگاه بادام کوهی (الوک) A. scoparia,  سوسک چوب‌خوار L. capnodis tenebrionis با حدود 30 درصد آلودگی و از منطقه راویز رفسنجان به‌عنوان رویشگاه درختان بادام کوهی (ارچن) A. elaeagnifolia دارواش Boiss. & Buhse Loranthus grewinkii با حدود 60 درصد آلودگی ردیابی شد. روند تغییرات جمعیت آفات پروانه بذرخوار قیچ، مگس گالزای درمنه و سوسک چوب‌خوار در بادام کوهی و بیمارگر سیاهک استپی ریش‌دار در سال‌های پایش عوامل خسارت‌زا در مناطق مورد ‌بررسی تقریباً ثابت بوده است و نوسان خاصی در جمعیت این عوامل مشاهده نشد. اما جمعیت دارواش به‌عنوان گیاه نیمه‌انگلی مستقر روی درختان ارچن در سال 1399 در منطقه مورد‌ بررسی کاهش داشته و دوباره در سال 1400 به میزان سال‌های قبل بازگشته است. علت کاهش جمعیت L. grewinkii در سال 1399، انجام هرس گیاه دارواش بود که به‌علت انجام غیر‌اصولی هرس، این گیاه نیمه‌انگلی از محل آلودگی قبلی دوباره رشد کرده و در سال بعد به سطح جمعیت قبلی رسیده است.نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج حاصل، آفات پروانه بذرخوار قیچ، مگس گالزای درمنه و بیمارگر سیاهک استپی ریش‌دار دارای جمعیت پایینی بوده و براساس نوسانهای جمعیت آنها در سال‌های مورد ‌بررسی، در محیط طبیعی خود با گیاهان میزبان در حال تعادل هستند و حالت طغیانی ندارند. براساس نتایج حاصل، جمعیت C. tenebrionis و L. grewinkii در گیاهان میزبان زیاد بوده و موجب خسارت شدید و کاهش رشد و زادآوری میزبان شده است. استمرار ردیابی آفات و بیماری‌ها در مناطق مختلف برای پایش عوامل موجود و بروز عوامل نوظهور ضروری است تا از ورود و گسترش آنها پیشگیری به عمل آید.