فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نقد مؤلّف‌محور تا پیش از قرن نوزدهم میلادی، با ابتنا بر مشاهدۀ تاریخی و مطالعۀ «چگونگی/ کیفیّتِ» آثار ادبی، بر آفرینندۀ متن ادبی متمرکز بود. با شروع نهضت ساختارگرایی، رفته‌رفته نقد مؤلّف‌محور جای خود را به نقد مخاطب‌محور داد که بر نقش مخاطب در خوانش و آفرینش متن تأکید داشت. موضوع این مقاله مطالعه و بررسی پژوهش‌های عرفان‌محورِ شعر پایداری است. به‌این‌منظور، هفت مقالۀ پژوهشی انتخاب و برمبنای ترکیبی از نظریّه‌های خواننده‌محور ــ‌ شامل رویکردهایی چون «خوانش مبتنی بر اعتبار تفسیر»، «خوانش مبتنی بر ایدئولوژی»، «خوانش مبتنی بر افق معناییِ خواننده»، و «خوانش مبتنی بر افق انتظار خواننده»ــ به تبیین آن‌ پژوهش‌ها اهتمام شد. نتایج نشان می‌دهد که، در این مقاله‌ها، پژوهشگران به حذف کامل مؤلّف نمی‌پردازند و خوانش‌ها نیز منحصر به هیچ‌یک از نظریّه‌های خواننده‌محور نیست بلکه تلفیقی از آن‌هاست؛ ضمن آنکه، در خوانش‌های ایدئولوژیکی، تأثیر ایدئولوژی متن و حتّی تفکّر حاکم بر جامعه نمایان است. در برخی از خوانش‌ها نیز معناهای حاصل از آن‌ها با یکدیگر تفاوت دارد. علّت این اختلافْ افق‌های انتظار متفاوت پژوهشگران است؛ به‌گونه‌ای‌که این دگرگونی افق‌ها باعث شده افق‌های معناییِ متن هم متفاوت باشد.