روان‌شناسی رنگ در شعر مقاومت افغانستان براساس نظر یّهء ماکس لوشر (مطالعۀ موردی اشعار عبدالقهّار عاصی)

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی نویسندۀ مسئول، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی‌ره، قزوین، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی‌ره، قزوین، ایران

doi
10.22034/nf.2024.482112.1345
چکیده

تحوّلات ادبیّات معاصر فارسی در افغانستان بازتاب‌دهندۀ اوضاع اجتماعی‌ـ‌ سیاسی و بیانگر ضرورت‌های فرهنگیِ نوین و گرایش‌های تجدّدخواهانه و، همچنین، زمینه‌ساز شکل‌گیری جریان‌های شعری ‌متفاوتی شده‌است که هریک، برمبنای اندیشه‌های آرمان‌گرایانۀ خود، این مضامین را بازتاب می‌دهند. کاربرد متفاوت رنگ در اشعار شاعران افغانستان نیز در انعکاس عواطف و اعتقادات و اندیشه‌های فردی و اجتماعی و سیاسیِ آنان نقشی مهم دارد. ازآنجاکه انتخاب هر رنگی نشان‌دهندۀ شخصیّت عاطفی و معنوی و وضعیّت و حالات روانی فردِ انتخاب‌کننده است، به‌مدد «آزمون رنگ/ روان‌شناسی رنگ» ماکس لوشر، می‌توان دلایل ترجیح هر کس را در انتخاب رنگ‌ها بررسی و وضعیّت روحی‌‌ـ‌ روانیِ او را تحلیل کرد. شاعران جریان‌های گوناگون شعری نیز از رنگ‌ها به‌مثابۀ ابزاری برای تحقّق اهداف سیاسی‌ـ ‌اجتماعیِ خویش بهره برده‌اند؛ از آن جمله است شاعران جریان شعر مقاومت ــ ‌از سرآمدترین جریان‌های شعر معاصر افغانستان ‌ــ که در بیان افکارِ خود از طیف رنگ‌های متفاوت بهره گرفته‌اند. رنگ‌ها، در اشعار قهّار عاصی (از برجسته‌ترین شاعران جریان مقاومت افغانستان)، نیز کاربردی فراوان دارد. بررسی کارکرد هشت رنگِ کاربردی در اشعار قهّار عاصی، به‌شیوۀ توصیفی‌ـ‌تحلیلی، حاکی از آن است که رنگ سرخ بسامدی معنادار دارد و دلیلی است بر گرایش شاعر به مفاهیم شهادت و قیام و مبارزه. همچنین، فراوانی بسامد رنگ سبز از تمایل شاعر به اصلاح وضعیّت موجود جامعه و امید به زندگیِ بهتر حکایت دارد. بنابراین، خوانش روشمند شعر مقاومت افغانستان، براساس نظریّۀ لوشر، می‌تواند ما را به شناخت جامع و دقیق افکار و شخصیّت شاعران و لایه‌های پنهان شعر معاصرِ افغانستان رهنمون سازد.