فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عوامل متعددی باعث تخریب مراتع شده‌اند. پژوهش پیش‌رو با هدف بررسی تأثیر سیاست‌ها و مداخله‌های جوامع محلی بر کاهش مراتع از طریق روش کیفی نظریه داده‌بنیاد انجام شد. مشارکت‌کنندگان، 17 نفر از کارشناسان منابع طبیعی، محیط‌زیست و کشاورزی استان زنجان بودند که به شیوه نمونه‌گیری هدفمند و از طریق روش گلوله برفی تا رسیدن به اشباع نظری مشخص و انتخاب شدند و با آنها مصاحبه شد. تحلیل داده‌ها از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی منجر به استخراج 427 مفهوم، 203 مقوله اولیه، 51 مقوله اصلی و 8 مقوله کانونی شد. مقوله‌های کانونی عبارت بودند از: کاهش سطح مراتع و افزایش سطح اراضی زراعی، تأثیر سیاست‌های دولت بر اراضی روستایی و مراتع، تغییر نظام اجتماعی- اقتصادی روستا و نظام بهره‌برداری، تأثیر مداخله‌های انسانی بر تخریب مراتع، نقش نهادها در حفاظت مراتع، بهره‌برداری ناپایدار منابع طبیعی توسط روستاییان، تغییر مالکیت اراضی مردم روستایی و تأثیر بهره‌برداری جمعی بر تخریب مراتع. مدل پارادایمی حول پدیده مرکزی پژوهش، «کاهش سطح مراتع و افزایش سطح اراضی زراعی»، به‌ویژه بعد از دهه 1360 ترسیم شد. سیاست‌های دولت در‌ مورد اراضی، به‌ویژه ملی شدن منابع‌ طبیعی و اصلاحات ارضی بر تشدید تغییرات کیفی مراتع، تغییر مالکیت اراضی، کاهش سطح مراتع و افزایش سطح اراضی زراعی مؤثر بوده‌اند که در پی آن تغییر در نظام اجتماعی- اقتصادی و نظام بهره‌برداری اراضی روستایی را ایجاد کرده‌اند. مداخلات انسانی، به‌ویژه با افزایش جمعیت روستاها و افزایش تعداد دام و فشار بیش از حد بر مراتع به‌عنوان مهمترین عامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی و کاهش و تخریب مراتع هستند.