شناسایی کانون‌های فعال گردوغبار با روش‌های میدانی و دورسنجی به‌منظور تعیین سرعت آستانه فرسایش بادی (مطالعه موردی: شرق استان کرمان)

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد خاک‌شناسی، گروه مهندسی و علوم خاک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

2 محقق، گروه تحقیقات تپه‌های شنی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 استادیار، بخش تحقیقات شناسایی خاک و ارزیابی اراضی، مؤسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

4 استادیار، بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

doi
10.22092/ijfrpr.2023.361243.1565
چکیده

این پژوهش با هدف شناسایی کانون‌های گردوغبار و حساسیت خاک به بادبردگی در شرق استان کرمان با تلفیقی از روش‌های میدانی و سنجش از دور انجام شد. در‌مجموع ده محدوده در منطقه مورد مطالعه با مساحت 3007 کیلومترمربع بر مبنای دورسنجی و بررسی میدانی در زمستان 1399 شناسایی شد. مناطق مستعد تولید گردوغبار  منطقه و تعیین تناوب رخداد گردوغبار  در 20 سال گذشته با شاخص عمق اپتیکی حاصل از سنجنده مودیس ترا و آکوا تعیین شد. برای بررسی میزان فرسایش‌پذیری خاک‌ها، سرعت آستانه فرسایش بادی و میزان بادبردگی در سه کلاس سرعت 15، 20 و 25 متر بر ثانیه با 17 نمونه خاک در تونل باد اندازه‌گیری شد. مقادیر قابلیت هدایت الکتریکی (EC) خاک نیز با 22 نمونه در آزمایشگاه تعیین و بعد نقشه شوری خاک با روش کریجینگ تهیه شد. نتایج حاصل از شاخص پوشش گیاهی تعمیم یافت و رابطه خطی EC در محیط گوگل‌ارث انجین محاسبه و با نتایج کریجینگ مقایسه گردید که بیانگر شوری شدید کانون‌های مورد ‌بررسی است (EC>16). نتایج تحلیل بادهای فرساینده و رژیم باد غالب بر مبنای داده‌های پنج ایستگاه هواشناسی در منطقه نشان داد، ایستگاه‌های ریگان و نصرت‌آباد به‌ترتیب با 561 و 1199 قابلیت حمل ماسه برحسب واحد برداری و بادهای با سرعت 40 نات (57/20 متربرثانیه) جزو مناطق با انرژی باد زیاد دسته‌بندی می‌شوند. نتایج تعیین فرسایش‌پذیری خاک‌ها نشان داد، بخش‌های جنوبی دارای کمترین میزان سرعت آستانه فرسایش بادی (بین شش تا هشت متر بر ثانیه) هستند که جزو مناطق حساس به فرسایش بادی گروه‌بندی شدند و میزان تجمعی بادبردگی آنها در سه کلاس سرعت باد، 60 کیلوگرم بر مترمربع در دقیقه است. با توجه به نتایج، مناطق مورد مطالعه از کانون‌های داخلی مهم گردوغبار  محسوب می‌شوند که نیازمند اقدامات مدیریتی برای کنترل کانون‌های برداشت است.