بهبود فرایند تخصیص کاربری زمین با تأکید بر پتانسیل عرضه خدمات اکوسیستم در حوزه آبخیز قره‌سو

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد علوم و مهندسی محیط‌زیست، ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران

2 استادیار، گروه محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران.

3 دانشیار، گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران

doi
10.22092/ijfrpr.2023.361728.1575
چکیده

توسعه مناطق انسانی و فعالیت‌های بشر در طی زمان موجب تقاضا برای منابع طبیعی از‌جمله استفاده از خدمات اکوسیستم و به‌دنبال آن تغییر کاربری زمین می‌شود. از‌آنجایی‌که فرایند تخصیص کاربری موجب ارتباط بین محیط‌ طبیعی و منابع انسانی می‌شود، رقابت میان کاربری‌هایی که در تعارض هستند در این فرایند از اهمیت بالایی برخوردار است. ابزارهای مختلفی برای رفع تعارض میان کاربری‌ها و شبیه‌سازی تغییرات کاربری زمین استفاده می‌شوند. مدل CLUMONDO ابزاری است که با دخالت دادن خدمات اکوسیستمی متنوع در تخصیص و تغییر کاربری‌ها، به شبیه‌سازی تغییرات کاربری زمین و پوشش زمین می‌پردازد. در این پژوهش، از این مدل برای پیش‌بینی میزان تغییرات تقاضا برای کاربری‌های اصلی حوزه آبخیز قره‌سو، برای دوره زمانی 10 ساله (1410-1400) استفاده شد. متغیرهای شیب، جهت، ارتفاع، تعداد سلول شهری در همسایگی 7*7، دما، بارش، فاصله از رودخانه، فاصله از شهر و فاصله از جاده در این مدل استفاده شد. برای بهینه‌سازی در یک سناریو افزایش پتانسیل ترسیب کربن و افزایش مناطقی برای سکنی گزیدن به‌صورت همزمان ‌بررسی شد. تجزیه‌و‌تحلیل نتایج با استفاده از نرم‌افزارIdrisi Terrset  و Arc GIS انجام شد. نتایج نشان داد، برای بهبود خدمات اکوسیستم در 10 سال آینده (1410) کاربری انسان‌‌ساخت و جنگل متراکم روند افزایشی و اراضی جنگلی نیمه‌متراکم و کشاورزی به‌دلیل تبدیل به کاربری‌های دیگر کاهش یافته است. این مطالعه نشان داد که می‌توان تلفیقی از خدمات متنوع و گاهی متضاد را در کنار هم به گونه‌ای برآورد کرد که نیازهای انسانی نیز برآورده شود.