تحلیل و طبقهبندی ژانرشناختی رمان فارسی بر مبنای مؤلّفههای غنایی
نویسندگان
1 دانش آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، گرایش ادبیّات غنایی، گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرّس، تهران، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرّس، تهران، ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرّس، تهران، ایران
doi
10.22034/nf.2024.348578.1188چکیده
تجلّی مؤلّفههای ژانر غنایی در رمان فارسی امری رایج است، اما در ادبیّات معاصر فارسی بررسی و تحلیل دقیقی از آن ارائه نشده است. در پی این فقدان، هدف پژوهش حاضر تبیین مختصّات غنایی در رمان فارسی و طبقهبندی رمان فارسی بر اساس مؤلّفههای غنایی است. ازاینرو، ابتدا ویژگیهای اصلی شعر غنایی فارسی، یعنی دروننگری و برجستهسازی زبانی، مشخّص شد، سپس هفت رمان فارسی انتخاب شد که کموبیش روایتی غناییگونه دارند. این آثار بر مبنای خصایص ژانر غنایی بررسی شدند و آنها را در سه گروه طبقهبندی کردیم: رمانهای غیرغنایی، رمانهای غنایی و رمانهای شبهغنایی. در گروه اوّل، برجستهسازی زبانی در خدمت روایت برونگرایانه است و مؤلّفهٔ غنایی منجر به تغییری در طبقهبندی گونهٔ رمان نشده است. در گروه دوم، برجستهسازی زبانی در خدمت روایت درونگرایانه است و زیرژانر تازهٔ رمان غنایی شکل گرفته است. در گروه سوم نیز برجستهسازی زبانی توأمان در سایهٔ روایت برونگرایانه و درونگرایانه قرار دارد و گونهٔ رمان به ژانر غنایی متمایل شده است. این طبقهبندی نگاه تازهای به مقولهٔ ژانر غنایی در رمان فارسی دارد و امکان شناخت زیرژانر رمان غنایی و درک شباهتها و تفاوتهای آن را با زیرژانرهای مشابه فراهم آورده است. همچنین، تعریف نسبتاً جامعی از رمان غنایی ارائه داده است که این زیرژانر را از انواع مشابه تمیز میدهد.
