فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مقاله درصدد ارائۀ گونه‌ای دسته‌بندی از انواع روابطی است که می‌توان میان زندگی‌نامه‌نویس و سوژه‌اش متصور شد. نخستین رابطۀ محتمل رابطه‌ای است مبتنی بر نوعی «هم‌حسی» که به نویسنده امکان می‌دهد سوژه را در حالات مختلف تصور بکند و به تصویر بکشد. در این صورت، گاه نویسنده، همچون اغلب زندگی‌نامه‌نویسان ایرانی، بر ویژگی‌های برجستۀ سوژه متمرکز می‌شود تا به راه تقدیسِ «قهرمانِ» تاریخی برود. اما گاه زندگی‌نامه‌نویس می‌کوشد عادی‌ترین جلوه‌های زندگی را به واژه دربیاورد تا از این طریق نسخه‌ای انسانی‌تر از سوژه ارائه بدهد که فرسنگ‌ها با تصویر «مردان نامیِ‌» ستوده در زندگی‌نامه‌های سنتی فاصله‌ دارد. این تقابل با سنت زندگی‌نامه‌نویسی ممکن است به‌قدری عیان باشد که به یکی از وجوه بارز متن تبدیل شود و نوع دیگری از رابطۀ زندگی‌نامه‌ای را شکل بدهد که ما آن را رابطۀ «انتقادی» نامیده‌ایم: خواه موضوعِ انتقاد قواعد ژانری باشد، خواه هدفش تخریبِ شخصیتِ تاریخی. ورای تقدیس و نقد، حالت سومی را نیز می‌توان متصور شد که رواجش میان نویسندگان فرانسوی‌ کم نیست و حکایت از نوعی «بازتابندگی» دارد؛ آن وقتی است که زندگی‌نامه‌نویس با روایتِ زندگیِ «دیگری» می‌کوشد تا گره‌های وجودیِ خویش را آینه‌وار بکاود یا از روایتِ «دیگری» محملی بسازد برای گفتمانی عاریه‌ای که، در عین سکوت، به او امکان بیان دغدغه‌هایش را می‌دهد. بالطبع پیمودن هر یک از این مسیرها از تلقیِ خاص هر نویسنده از زندگی و ادبیات تأثیر می‌گیرد و بر شکل‌گیریِ دریافتِ مخاطب از ژانر زندگی‌نامه‌، ظرفیت‌ها و چالش‌هایش اثر می‌گذارد.