پژوهشی دربارۀ سه فرهنگ منظوم عربی به فارسی از اواخر سدۀ هشتم و اوایل سدۀ نهم پدیدآمده در آناطولی
نویسندگان
1 عضو هیئت علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران ـ ایران
doi
10.22034/nf.2024.208173چکیده
نوشتن فرهنگهای منظوم عربی به فارسی پیشینهای کهن دارد. این فرهنگها بیشتر به منظور آموزش نوآموزان نوشته میشده است و تألیف تعداد زیادی از این فرهنگها در آناتولی نشانگر نیاز فراوان مردم آن ناحیه به آشنایی با لغات فارسی و گستردگی استفاده از زبان فارسی در آن سرزمین است. بررسی و تحلیل محتوای فرهنگهای عربی به فارسی، از جهت پیدا کردن معانی خاص برخی از لغات فارسی نیز دریافتن تلفّظ برخی از لغات فارسی در یک قلمرو جغرافیایی خاص، ضروری است . در مقالۀ حاضر سه فرهنگ منظوم عربی-فارسی منتشرنشدۀ پدیدآمده در آسیای صغیر (مرقاةالادب تألیف احمدی کرمیانی، تحفۀ علائی اثر محمّد بن البوّاب و تحفةالفقیر اثر تتماجی )، از آثار اواخر سدۀ هشتم و اوایل سدۀ نهم هجری قمری، بررسی شده است. دستنویسی از این سه فرهنگ در کتابخانۀ لالااسماعیل به شمارۀ 644 موجود است که منبعِ اصلی نویسندۀ مقالۀ حاضر در بررسی این سه فرهنگ بوده است. روش این پژوهش کتابخانهای، با استفاده از تحلیل محتوا همچنین مقایسۀ تطبیقی است. در این مقاله، با بررسی منابع مختلف، نکاتی تازه دربارۀ مؤلفان این فرهنگها و ممدوحین آنها بیان شده است؛ همچنین به تحلیل ساختار این سه فرهنگ، شیوۀ فرهنگ نویسی مؤلفان آنها، میزان بهرهگیری این فرهنگها از فرهنگهای پیش از خود و ضعفها و قوّتهای این سه فرهنگ پرداخته شده است.
