فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کهن‌ترین ترجمه‌ها و تفسیرهای بازمانده از قرآن کریم به فارسی مربوط به اوایل سدۀ چهارم هجری است. مؤلفان، مترجمان و کاتبان این متون، برای پرهیز از گمراه کردن خواننده، سعی کردند با دقت و امانت‌داری وسواس‌گونه، با بیانی ساده و فصیح و به‌دور از هرنوع کژتابی زبانی، به ترجمه و استنساخ قرآن بپردازند. همین موضوع سبب شده است این متون از لحاظ تحقیق در پیشینۀ زبان فارسی جایگاه ارزشمندی بیابند. جنبه‌ای از اهمیت این کتاب‌ها، کاربرد لغات و ترکیبات نادر فارسی است، ضمن آنکه ردپای لهجة مفـسر یا مترجم یا کاتب در این متون دیده می‌شود. تفسیر سورآبادی (/ ) معروف به تفسیرالتفاسیر ازجملۀ این متون است که در حدود ۴70-۴80ق تألیف شده و مؤلف آن ابوبکر عتیق نیشابوری، معروف به‌سورآبادی است. از این تفسیر نسخه‌های فراوانی در کتابخانه‌های ایران و کشورهای دیگر وجود دارد که دست‌نویس قونیه، به کتابت محمودبن عیسی بن عمر قونی قلمدار‌ ـ با تاریخ اولین جلد آن 22 صفر 723 و آخری 21 صفر 72۵ ـ یکی از آنهاست. این دست‌نویس کامل‌ترین نسخۀ شناخته‌شدة تفسیر سورآبادی است. بعضی از واژه‌های به‌کاررفته در این نسخه در کهن‌ترین شکل‌شان استعمال شده‌اند و جالب آنکه در کنار واژه‌های فارسی، لغات ترکی نیز به‌چشم می‌خورد. در این نوشتار به‌بررسی شماری از لغات و ترکیبات کهن فارسی و نیز واژه‌های ترکی به‌کاررفته در آن ـ نسخۀ قونیه (اعراف تا مریم) ـ پرداخته‌ایم. به‌نظر می‌رسد کاتب ترک‌زبان این دست‌نویس مواردی از لهجۀ خود را وارد این متن کرده‌است.