فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده: یکی از فرهنگ‌های کهنِ عربی به فارسی که در پژوهش‌های لغویِ زبان فارسی اهمّیت بسیاری دارد السّامی فی الاسامی نوشتۀ ابوالفضل احمد بن محمّد المیدانی (وفات: ۵18 هـ .ق.) است. از این متن نسخه‌های کهنِ بسیاری برجای مانده‌است که کهن‌ترینِ آن‌ها مورّخ ۵37 هجری قمری است و در موزۀ آسیایی آکادمی علوم اتّحاد جماهیر شوروی (سابق) نگهداری می‌شود. ویژگی مهمِ این نسخه حرکت داشتنِ واژه‌های فارسیِ آن است؛ بنابراین به یاریِ آن می‌توان از تلفّظ‌های رایج آن زمان آگاه شد که البتّه برخی از آن‌ها ویژۀ محل تولّد یا زندگی کاتب بوده‌است. اهمّیت دیگر نسخه وجود برخی برابرهای سیستانی است که کاتب برای واژه‌های عربی برگزیده‌است. این واژه‌ها در نسخه‌های دیگرِ متن به‌کار نرفته‌اند و تنها در متون سیستانی ـ به‌ویژه مهذّب الاسماء ـ یافت می‌شوند. همچنین به سیستانی بودنِ بعضی از آن‌ها در کتاب الصّیدنه تصریح شده‌است. بنابراین می‌توان گفت برخی واژه‌های دیگرِ نسخه که در منابع دیگر یافته نشده‌است، به احتمال بسیار از منطقۀ سیستان است. این احتمال زمانی قوی‌تر گشت که تعدادی از این واژه‌ها در فرهنگ‌های سیستانی معاصر نیز به نظر رسید. با توجه به اینکه متون سیستانیِ نسبتاً اندکی از گذشته برجای مانده‌است وجود چنین نسخه‌هایی و تحقیق در آن‌ها اهمّیتی بسیار می‌یابد. همچنین این نسخه، به‌دلیلِ کهن، درست، کامل و مشکول بودن ضمن اینکه در تصحیح اثر، نسخۀ اساس واقع می‌شود، بهره‌مندی از آن نیازمند احتیاط است؛ به‌ویژه در مواردی که برابرهایی متفاوت با برابرهای دیگر نسخه‌ها دارد.