فراوانی و تنوع کرمها در خاک سطحی رویشگاههای جنگلی تخریب و احیاشدۀ ناحیۀ خزری
نویسندگان
1 دانشگاه هرمزگان
2
3
doi
چکیده
کرمهای خاکی، مهمترین مشخصه در ارزیابی کیفیت و سلامت خاک اکوسیستمهای جنگلی بهشمار میآیند. وضعیت رویشگاههای جنگلی (تخریبیافته یا حفاظتشده) و نوع پوشش درختی از جمله عوامل مؤثر بر فراوانی و تنوع کرمهای خاکی معرفی شدهاند. با هدف بررسی اثر رویشگاههای جنگلی تخریبشده و احیاشدۀ ناحیۀ خزری بر فراوانی و تنوع این موجودات خاکزی، نمونهبرداری از لاشبرگ و خاک (سطح 20 ×20 سانتیمتر، عمق 15 سانتیمتر) جنگل طبیعی کمتردستخوردۀ ممرز- انجیلی، جنگل طبیعی تخریبیافتۀ پوشیدهشده با تکدرختانی از ممرز و انجیلی، و جنگلکاریهای توسکا، بلندمازو و زربین در منطقۀ نوشهر انجام گرفت. کرمهای خاکی، با توجه به شکل و مشخصههای ظاهری، شناسایی شده و زیتودۀ آنها به تفکیک هر گونه در آزمایشگاه اندازهگیری شد. بهمنظور مطالعۀ تنوع زیستی کرمهای خاکی از شاخصهای تنوع سیمپسون، غنای مارگالف و یکنواختی کامارگو استفاده شد. در مجموع پنج گونۀ مختلف کرم خاکی در رویشگاههای تحت مطالعه شناسایی شد. براساس نتایج، همۀ کرمهای خاکی شناساییشده به یک خانواده ( Lumbricidae )، چهار جنس (Lumbricus، Dendrobaena، Aporrectodea و Octolasion) و سه گروه اکولوژیک (Epigeic، Anecic و Endogeic)تعلق دارند. کرم خاکی Dendrobaena octaedra از گروه اکولوژیک Epigeic در همۀ رویشگاههای تحت مطالعه در این تحقیق مشاهده شد و دارای بیشترین فراوانی بود. گونههای کرم خاکی متعلق به گروههای اکولوژیک Anecic و Endogeic در رویشگاههای بلندمازو، زربین و عرصۀ تخریبشده یافت نشدند. در مجموع گروههای اکولوژیک کرمهای خاکی تحت رویشگاههای جنگل طبیعی کمتردستخورده و توسکا، بیشترین فراوانی را داشتند که با مشخصههای نیتروژن لاشبرگ و خاک و همچنین pH خاک رابطۀ مثبت معنیدار و با مشخصههای کربن و نسبت کربن به نیتروژن لاشبرگ و خاک رابطۀ منفی معنیدار نشان دادند. میتوان نتیجه گرفت که تخریب رویشگاههای جنگلی، سبب کاهش فراوانی و تنوع کرم خاکی شده، درحالی که جنگلکاری عرصههای تخریبیافته، بهویژه با گونۀ توسکا، تنوع و فراوانی کرمهای خاکی را افزایش داده است.