مروری‌بر نقش گونه‌های بیگانه مهاجم در کاهش تنوع‌زیستی و نحوۀ مدیریت هماهنگ آنها در سطح ملی و بین‌المللی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

doi
10.22092/ijfrpr.2021.353506.1466
چکیده

در این مقاله، سعی شده است ضمن معرفی "گونه‌های بیگانۀ مهاجم"، اهمیت آنها در کشاورزی، منابع‌طبیعی و ‌محیط‌زیست مورد بررسی قرارگیرد. تشابه "آفات، بیمارگرها و علف‌های‌هرز" با "گونه‌های بیگانۀ مهاجم"، ازلحاظ صدمه‌ای که به گیاهان و محیط‌زیست وارد می‌کنند؛ سبب شده است، "حفاظت از محیط‌زیست، جنگل‌ها و تنوع‌زیستی در برابر آفات‌گیاهی"، یکی‌از چهار وظیفۀ اصلی قرنطینۀ‌نباتی محسوب شود. "گونه‌های بیگانۀ مهاجم" (که در چارچوب کنوانسیون بین‌المللی حفظ‌نباتات همان "آفات قرنطینه‌ای" تلقی می‌شوند)، پس‌از پدیدۀ "تخریب و ازدست رفتن زیستگاه‌های طبیعی"، از مهم‌ترین عوامل نابودکنندۀ تنوع‌زیستی معرفی شده‌اند. بنابراین کنوانسیون تنوع‌زیستی و کنوانسیون بین‌المللی حفظ‌نباتات، هردو خود را موظف به مقابله با "گونه‌های بیگانۀ مهاجم" می‌دانند. سازوکارهای دیگری نیز مانند موافقت‌نامۀ موازین بهداشتی‌و‌بهداشت‌گیاهی، کدکس‌غذایی و پروتکل ایمنی‌زیستی کارتاهنا نیز در تقویت‌ قرنطینۀ‌نباتی و تسهیل روند انجام وظایف آن موثر هستند. در کنار این نهادها، بیش‌از هشت سازمان‌ بین‌المللی دیگر نیز، در قالب "گروه ارتباطی مربوط‌به تنوع‌زیستی"، در رسیدن به اهداف مربوط‌به حفظ محیط‌زیست و ذخایر ژنتیکی و تنوع‌زیستی کمک می‌کنند. در بخش پایانی این تحلیل، ضمن برشمردن نقش تعدادی از نهادهای عضو این گروه، در مدیریت گونه‌های بیگانه مهاجم و حفظ محیط‌زیست، تداخل مدیریتی و هم‌افزایی مطلوب و موثر آنها در نیل به این امر مهم و حیاتی، مورد بحث واقع شده است.