تأثیر اندیشه، افکار و آثار شریف جُرجانی در شبه‌قارّه

نویسندگان

1 استادیار فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ایران

doi
10.22034/nf.2024.191913
چکیده

میر سید شریف جرجانی، متکلّم، فیلسوف، منطقی، ادیب و منتقد ایرانی قرن هشتم و نهم هجری است. جرجانی آثار فراوانی دارد و بر بسیاری از کتب متقدّم و متأخّر خود، شرح و حاشیه نوشته است. نفوذ اندیشه‎ها، آرا و آثار جرجانی حتی در سرزمین‎هایی که او در آن‌ها نبوده است، بسیار است. گسترۀ نفوذ او چنان بود که نویسندگان ایرانی، ترک، عرب و همچنین شبه‎قارّه آثارش را می‎خوانده و به نوشته‎هایش استناد می‎کرده‏اند. در طی چند قرن، در شبه‎قارّۀ هند، آثار جرجانی را در نظامِ مدرسی می‎خوانده و بر آن‌ها شرح و حاشیه می‎نوشته یا تحریرهای تازه‎ای از آن‌ها فراهم می‎آورده‎اند. همچنین گاه به تلخیص یا ترجمۀ آن‌ها می‎پرداخته‏اند. نسخه‎های‌خطّی، کتاب‎های چاپ سنگی و سربی آثار جرجانی در کتابخانه‎های این سرزمین‌ها فراوان است. شاگردان و نوادگان جرجانی هم در جریان گسترش آرای او در آنجا مؤثر بودند. در این مقاله، پس از اشاره به زندگی، احوال و آثار جرجانی، با تأکید بر منابع نوشتاری شبه‎قارّه، به بررسی تأثیر آرا و آثار او در این سرزمین‎ها می‎پردازیم.