ضوابط سلطانی؛ دستورالعمل کاربردی مهرهای اداره‌های تیپو سلطان

نویسندگان

1 استاد ارشد دانشگاه دهلی، گروه فارسی

doi
10.22034/nf.2024.209338
چکیده

ضوابطِ سلطانی، دستورالعمل یا پروتکلی است که متعلق به نظام حکومتی تیپو سلطان در اواخر قرن هجدهم است. نسخه‌های خطی این متن در فهرست چارلز استوارت (1809)، پس از شرح مفصلی از نحوة تهیه و تقسیم کتاب‌های کتابخانة مذکور در بخش‌های مختلف ذکر شده است. ضوابط سلطانی، از مهرها، نام تجاری اسب­ها و نظایر آن به زبان فارسی و نیز از دانش فنی و مدیریت اداری شاه مذکور حکایت دارد. از این اثر سه نسخه موجود است: دو نسخه در کتابخانة بریتانیا (IO 2379) و یک نسخه  در آرای­اس (RAS)،  لندن (در 171).  جزئیات   نسخه­های خطی آن به شرح زیر است: جلد کتاب ضوابط سلطانی در باب قوانین تیپو سلطان با چرمی به رنگ زرشکی تزیین شده است. نام‌های الله، محمد (ص)، فاطمه (دختر پیامبر) و حسن و حسین (پسرانش) در مدالی در وسط جلد و نام چهار خلیفه ابوبکر، عمر، عثمان و علی در چهار گوشة آن درج شده است. پس از مهرها، بخشی از پرچم­ها و استانداردهای هر بخش و منطقه آغاز می­شود. حیوانات جنگی که به هر مقامی منصوب می‌شدند نیز مهرهای مخصوص به خود را داشتند. دفاتر قاضی نیروها نیز در آنجا مستقر بود. مهر نیروهای قاضی عبارت است از: قاضی اردوِ معلا خادمِ شیراءِ شریفِ رسول­الله، سید علی یا کچهَری گوَنِ جنسی و نظایر آن. مقررات استاندارد مربوط به نام تجاری اسب و سایر حیوانات نیز.وجود داشت.