طبقه‌بندی الفبای فارسی براساس ساختار نوشتاری

نویسندگان

1 استادیار و عضو کارگروه بازنگری دستور خط در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ایران

doi
10.22034/nf.2023.294924.1060
چکیده

تاکنون بحث دربارهٔ ویژگی‌های الفبای فارسی بیشتر در چارچوب آواشناسی و واج‌شناسی مطرح بوده و ازلحاظ خط‌شناسی و ساختار نوشتاری طبقه‌بندی دقیقی از حروف الفبا ارائه نشده است. نویسه‌ها (اعمّ از حروف، اعداد و علائم نوشتاری) خود از اجزای کوچک‌تری تشکیل شده‌اند که می‌توانیم آن‌ها را «نویسک» بنامیم. نویسک‌های اصلی در الفبای فارسی، که در ساختار شماری از حروف تکرار می‌شوند، مبنای دقیقی برای طبقه‌بندی الفبا به دست می‌دهند. این نویسک‌ها عبارتند از نویسک افقی، عمودی، دایره، دندانه، چشمه، پایه و نقطه. همچنین، طبقه‌بندی الفبا ازلحاظ پیوندپذیری، که با ساختار حروف ارتباط دارد، امکان‌پذیر است و از این لحاظ حروف الفبای فارسی به دو دستهٔ «تکسوپیوند» (اقلیّت) و «دوسوپیوند» (اکثریّت) تقسیم می‌شوند. از طرف دیگر، شکل کوچک اکثریّت حروف وابسته یا نیمه‌وابسته به کرسی دندانه است که باعث می‌شود شکل کوچک نیز در این حروف به دو صورت تکسوپیوند و دوسوپیوند نوشته ‌شود.