آیندهپژوهی وابستگی معیشتی مردم روستایی به جنگل در زاگرس شمالی
نویسندگان
1 دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار
2 دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
3
4 دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات
5 دانشگاه علوم پزشکی تهران
doi
چکیده
هدف اصلی این پژوهش، ارائۀ سناریوهای مدیریت جنگل در مقابل تغییرات آینده از طریق آیندهپژوهی بود. این پژوهش در جنگلهای آرمرده واقع در شهرستان بانه انجام گرفت. روند تغییرات اجتماعی- اقتصادی در طول دورۀ 1391- 1384 با استفاده از پرسشنامه، مصاحبه و مطالعۀ اسناد موجود بررسی شد. بهمنظور تعیین جایگاه نمایهها و نشانههای اثرگذار بر تغییر میزان وابستگی معیشتی مردم محلی به جنگل تحلیل سلسلهمراتبی با استفاده از نظرات 18 کارشناس انجام گرفت. سپس بهمنظور انجام آیندهپژوهی در قالب روش دلفی، 15 کارشناس خبرۀ محلی به روش هدفمند انتخاب و در مراحل مختلف از آنها پرسش شد. از نتایج بهدستآمده از مصاحبه با خبرگان محلی و متخصصان و نتیجۀ تحلیل سلسلهمراتبی، پرسشنامۀ باز مرحلۀ اول دلفی طراحی و با ارسال به کارشناسان نظرات آنان گردآوری شد. با استفاده از نتیجۀ مرحلۀ اول دلفی، پرسشنامۀ سازمانیافتۀ مرحلۀ دوم طراحی شد و پس از ارسال مجدد به کارشناسان، امتیازدهی گویههای حاصل از هماندیشی مرحلۀ اول دلفی در طیف لیکرت صورت گرفت. نتایج حاکی از تغییرات اجتماعی- اقتصادی چشمگیری در دورۀ زمانی تحقیق است؛ بهطوری که مهاجرت به شهر، کاهش شدید تعداد دام، روند ثابت هزینههای کل معیشت، کاهش هزینههای تأمین سوخت، نوسانات جزئی درآمد، ضعف شدید امکانات رفاهی و عدم بهبود معنیدار کیفیت زندگی از جملۀ این موارد است. سناریوهای آینده در افق 1404 شامل ادامۀ روند کنونی، سناریوی مطلوب و سناریوی نامطلوب است که سناریوی مطلوب به دو زیرسناریوی مطلوب ممکن و مطلوب ناممکن تفکیک شده است. نتایج نشان داد که سناریوی نامطلوب بیشترین احتمال تحقق را در افق مورد نظر دارد و پس از آن بهترتیب سناریوهای مطلوب ممکن، ادامۀ روند و مطلوب ناممکن بیشترین احتمال تحقق را دارند.