فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

روابط ایران و عثمانی، در طول سده‏‏‌‌های متمادی، بسیار پرفراز‏‏‌‌ونشیب و همیشه با جنگ و صلح توأم بود. دو دولت در دوره‏‏‌‌های مختلف، برای پایان دادن به اختلاف‏‏‌‌ها، عهدنامه‏های متعددی بستند. آخرین و مهم‏ترین آنها که پایه و اساس حل اختلاف دو کشور گردید، عهدنامۀ ارزنة‏‌‌‏الروم بود. این عهدنامه، بعد از حدود چهار سال مذاکره بین نمایندگان دو کشور، با وساطت نمایندگان روس و انگلیس، در 16جمادی‏الثانی 1263/ 13 مه 1847، بسته شد. نمایندگان هر چهار دولتِ حاضر در مذاکرات، دولت‏های خود را پیوسته در جریان مذاکرات قرار می‏دادند. مجموع گزارش‏های نمایندۀ ایران، میرزا تقی‏خان، در آرشیو وزارت امور خارجه ایران موجود است. گزارش‏های نمایندۀ عثمانی، انوری افندی، در کتابی به نام سفارتنامۀ ایران تدوین شده و نسخۀ خطی آن در کتابخانۀ سلیمانیۀ اسلامبول موجود است. گزارش‏های مذکور، مخاطب را در جریان دقیق مذاکرات چهارجانبه، به‎ویژه مواضع، ادعاها، اختلاف‏ها و پیشنهادهای نمایندگان دو دولت ایران و عثمانی قرار می‏دهد. همچنین، از خلال این گزارش‏ها می‏توان به مواضع نمایندگان روس و انگلیس در اثنای مذاکرات پی برد. این گزارش‏ها از منظر تاریخ سیاسی و دیپلماسی دارای اهمیت زیادی است. از این رو، در جُستار حاضر، گزارش‏های نمایندگان ایران و عثمانی به صورت تطبیقی بررسی و به این پرسش‏ها پاسخ داده شده است: نمایندگان ایران و عثمانی در گزارش‏های ارسالی خود تا چه میزان مواضع یکدیگر را به دولت‏های خود منعکس و منتقل کردند؟ نمایندگان دو دولت مزبور برای دفاع از مواضع خود چه روشی در پیش‏گرفتند؟ نمایندگان دو دولت چگونه از عهدۀ اثبات ادّعاهای خود دربارۀ مناطق سرحدّی برآمدند؟