فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خط و خطاطان رساله‏‏‌‌ای است از آثار میرزا حبیب اصفهانی مشهور به حبیب افندی ــ ادیب ایرانی و روشنفکر تجددطلب دورۀ قاجار ــ که آن را به زبان ترکی عثمانی نوشته و به سلطان عبدالحمید دوم عثمانی تقدیم کرده است. این رساله شامل شرح مختصری دربارۀ تاریخ هنر خوشنویسی از صدر اسلام و گسترش آن، شجره‏‏‌‌نامۀ استادوشاگردی و سلسلۀ خوشنویسان، معرفی مکاتب خوشنویسی در دوره‏‏‌‌های گوناگون، طبقه‏‏‌‌بندی خطاطان در دوره‏‏‌‌های زمانی و جغرافیایی در انواع خطوط به انضمام شرح مختصری از حیات و آثار آنان است. افزون بر خوشنویسان، در بخش آخر رساله، هنرمندان مشهور رشته‏‏‌‌های کتاب‏‏‌‌آرایی در ایران و عثمانی تا زمان معاصر نویسنده معرفی شده‏‏‌‌اند. نویسنده در تألیف و تدوین این رساله به تذکره‏‏‌‌های پیشین توجه داشته و بنای کار او بر اساس فشرده‏‏‌‌سازی و ارائۀ چکیده‌ای از اطلاعات این منابع بوده است.هدف این مقاله، معرفی رسالۀ خط و خطاطان و بررسی و مطالعۀ ساختار و ماهیت آن است؛ چرا که این اثر به سبب ملیت ایرانی نویسنده و نیز پرداختن به شرح‏‏‌‌حال بسیاری از خوشنویسان ایرانی ــ که بخش عمده‏‏‌‌ای از کتاب را در بر می‏‏‌‌گیرد ــ به‏‏‌‌عنوان اثر پژوهشی مهم و میراث مشترک ایران و عثمانی شایستۀ توجه است که متأسفانه تاکنون به آن پرداخته نشده است.