شناسایی پیشایندها و پسایندهای استثناءپسندی سازمانی در سازمانهای دولتی استان لرستان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی گرایش رفتار سازمانی دانشگاه لرستان،خرم آباد، لرستان، ایران.
2 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی گرایش منابع انسانی دانشگاه لرستان.
doi
10.48308/jpap.2025.239447.1457چکیده
هدف: وجود نیروی انسانی سالم، توانمند و متعهد یکی از شاخصهای مهم موفقیت سازمانها است؛ بنابراین برای هر سازمانی نیروی انسانی اهمیت فزایندهای دارد. در این زمینه توجه ویژة مدیران و رهبران سازمانها به نیروی انسانی بهعنوان یکی از مهمترین عوامل ارتقای بهرهوری از اهمیت خاصی برخوردار است و هر گونه عاملی که موجب تلاش حداقلی و بیتفاوتی کارکنان به اهداف و مأموریتهای سازمان شود باید به سرعت شناسایی شود و مورد اصلاح قرار گیرد. استثناءپسندی یکی از موانع مدیریت حرفهای در سازمانهای دولتی است که بهطور بالقوه پیامدهای منفی بر محیط سازمانی بر جا میگذارد. لذا پژوهش حاضر با هدف شناخت شناسایی پیشایندها و پسایندهای استثناءپسندی سازمانی در سازمانهای دولتی لرستان صورت پذیرفت.طراحی/ روششناسی/ رویکرد: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث روش گردآوری دادهها از نوع پیمایشی و اکتشافی و دارای فلسفه پژوهشی قیاسی استقرایی است. جامعه آماری پژوهش، خبرگان مشتمل بر مدیران ارشد و مدیران حوزه منابع انسانی سازمانهای دولتی هستند که اعضای نمونه آن با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند و بر اساس اصل اشباع نظری تعداد 20 نفر از مدیران ارشد و مدیران حوزه منابع انسانی سازمان های دولتی استان لرستان انتخاب شدهاند. ابزارگردآوری دادهها در بخش کیفی مصاحبه و در بخش کمی پرسشنامه است که روایی و پایایی ابزارها به ترتیب با استفاده از روایی محتوایی و پایایی درون کدگذار و میان کدگذار برای مصاحبه و روایی محتوایی پایایی بازآزمون برای پرسشنامه مورد تحلیل قرار گرفت. در این پژوهش برای تحلیل دادهها در بخش کیفی از روش تحلیل محتوا و کدگذاری و در بخش کمی از روش نقشه شناختی فازی بهره گرفته شده است. همچنین برای تحلیل دادههای بخش کیفی از نرمافزار مکسکیودیای استفاده شد.یافتههای پژوهش: در این پژوهش یافتههای بخش کیفی مشتمل بر شناسایی پیشایندها و پسایندهای استثناءپسندی سازمانی است و یافتههای بخش کمی مرتبط با اولویتیابی این عوامل است. پیشایندهای بهدست آمده استثناءپسندی سازمانی عبارت است از فرهنگ سنتی، عدم بلوغ اجتماعی، نبود وسعت دید، فقدان دوراندیشی، رویههای غیرشفاف، ضعف حاکمیت قانون، ارزشگذاری بیش از حد به وفاداری به جای شایستگی، ساختار بسته منابع انسانی و فقدان چرخش نخبگان، ترجیح روابط عاطفی بر روابط حرفهای در محیط کار، ضعف در نظام انگیزش عادلانه و شفاف. همچنین پسایندهای آن عبارت است از کاهش رضایت شغلی، کاهش وفاداری، افزایش قصد جابهجایی، خستگی عاطفی، تعارض بین فردی، عدم کنترل کارکنان کلیدی و عدم سازگاری، کاهش انگیزه و هماهنگی سازمانی، فرسودگی سرمایه انسانی، کاهش تعهد سازمانی و در آخر تفرقه افکنی.محدودیتها و پیامدها: از جمله مهمترین محدودیتهای این تحقیق میتوان به جدید بودن آن و عدم انجام مطالعاتی در این مورد در کشور اشاره نمود که محققان در این زمینه با محدودیتهای پژوهشی روبهرو بودند. همچنین با توجه به هدف و نوع پژوهش باید از خبرگان استفاده میشد که این امر محدودیت در تعداد نمونه را در برداشت.پیامدهای عملی: شناسایی پیشایندها (علل و عوامل اولیه) و پسایندهای (نتایج و پیامدهای نهایی) استثناءپسندی سازمانی در سازمانهای دولتی استان لرستان، به فهم بهتر از عوامل مؤثر بر رفتارهای استثنایی، نوآورانه و یا در مواردی ناسازگار با سیاستها و فرآیندهای رسمی کمک میکند. پیامدهای عملی این شناسایی در واقع نتایج و اثراتی است که از شناخت این عوامل به دست میآید و میتواند در بهبود عملکرد، کاهش استثناءهای غیرضروری و توسعه سازمانی موثر باشد.ابتکار یا ارزش مقاله: این مقاله با نگاهی نو به موضوع مورد بررسی، تلاش میکند خلأ موجود در ادبیات پژوهش را پر کند و با ارائهی دیدگاه یا روشی متفاوت، زمینه را برای مطالعات بعدی گسترش دهد. نوآوری این مقاله گامی نو در تحلیل یکی از پدیدههای کمتر پرداختهشده در مدیریت منابع انسانی کشور ایران برداشته است. ارزش این پژوهش در تبیین عوامل زمینهساز و پیامدهای استثناءپسندی در بستر بومی و فرهنگی خاص و فراهمسازی زمینه برای تدوین راهکارهای مدیریتی جهت کنترل و کاهش این پدیده در سازمانهای دولتی است.نوع مقاله: مقاله پژوهشی
