شناسایی شاخصهای کلیدی مدیریت منابع انسانی تقویتشده با هوش مصنوعی و تأثیر آن بر شکوفایی کارکنان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
2 استاد و عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
3 استاد و عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری دانشگاه سمنان
doi
10.48308/jpap.2025.240274.1476چکیده
هدف: هدف این مقاله بررسی تأثیر مدیریت منابع انسانی تقویتشده با هوش مصنوعی بر شکوفایی کارکنان در سازمانها است. در این پژوهش، با شناسایی شاخصهای کلیدی و تحلیل روابط علی میان آنها، نقش هوش مصنوعی در ارتقای رضایت، انگیزش و تعهد کارکنان تبیین شده است.طراحی/ روششناسی/ رویکرد: روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی و به صورت امیخته (کیفی-کمی) بوده است. ابتدا در بخش کیفی با بهرهگیری از متنکاوی و ابزار تحت وب ویانت و نرمافزار رپیدماینر، شاخصهای کلیدی مدیریت منابع انسانی تقویتشده با هوش مصنوعی استخراج شدند و سپس با استفاده از تکنیک دیمتل فازی و نرمافزار اکسل، روابط علّی میان این شاخصها و شکوفایی کارکنان تحلیل گردید. دادهها از نظرات خبرگان و مقالات معتبر بینالمللی از سال 2013 تا 2024 جمعآوری شده است.یافتههای پژوهش: یافتههای پژوهش نشان میدهد که مدیریت منابع انسانی تقویتشده با هوش مصنوعی نقش کلیدی و مؤثری در ارتقای شکوفایی کارکنان ایفا میکند؛ بهطوریکه «برنامهریزی تقویتشده با هوش مصنوعی» مهمترین عامل مؤثر در بهبود فرصتهای رشد، توسعه شغلی و رضایت کارکنان شناخته شد، در حالی که «هدایت تقویتشده» بیشترین تأثیرپذیری را از سایر شاخصها داشته و نقش حیاتی رهبری در موفقیت پیادهسازی فناوریهای هوشمند و انگیزش نیروی انسانی را برجسته میسازد. همچنین شاخصهای «استراتژی» و «کنترل تقویتشده» به عنوان عوامل علّی و تعیینکننده در ساختار مدیریت منابع انسانی هوشمند شناسایی شدهاند که بهبود آنها منجر به بهینهسازی فرآیندها و افزایش تعهد کارکنان میشود. این نتایج بر اهمیت نگاه سیستماتیک و جامع در استفاده از هوش مصنوعی در منابع انسانی تأکید دارد و نشان میدهد که تحقق شکوفایی کارکنان مستلزم تلفیق هوش مصنوعی با چارچوبهای اخلاقی، شفافیت و مشارکت فعال انسان است تا اعتماد و عدالت سازمانی حفظ شود.محدودیتها و پیامدها: با وجود ارائه چارچوب جامع و تحلیل دقیق روابط علّی میان شاخصهای مدیریت منابع انسانی تقویتشده با هوش مصنوعی، این پژوهش محدودیتهایی نیز دارد. نخست، تمرکز نمونه و دادههای پژوهش بر سازمانهای ایرانی و جمعآوری نظرات محدود خبرگان، ممکن است تعمیم نتایج به سایر فرهنگها و صنایع را محدود کند. همچنین، عدم بررسی عمیق تأثیر عوامل فرهنگی، ساختاری و محیطی دیگر بر شکوفایی کارکنان از دیگر محدودیتهای این مطالعه است. پیامدهای این محدودیتها نشان میدهد که برای تعمیق فهم و تعمیمپذیری یافتهها، پژوهشهای آینده باید در محیطهای سازمانی متنوع و با استفاده از دادههای گستردهتر و چندمنظوره انجام شوند، همچنین لازم است چالشهای اخلاقی، اجتماعی و تأثیرات بلندمدت هوش مصنوعی در منابع انسانی با رویکردهای میانرشتهای بیشتر مورد توجه قرار گیرد.پیامدهای عملی: یافتههای این پژوهش پیامدهای عملی مهمی برای مدیران و سازمانها دارد؛ از جمله اینکه استفاده هوشمندانه از فناوریهای هوش مصنوعی در برنامهریزی و هدایت منابع انسانی میتواند به بهبود فرآیندهای تصمیمگیری، ارتقای رضایت شغلی و افزایش انگیزش و تعهد کارکنان منجر شود. سازمانها باید ضمن سرمایهگذاری در آموزش و توانمندسازی کارکنان در زمینه مهارتهای دیجیتال و هوش مصنوعی، چارچوبهای اخلاقی و شفافیت را در بهکارگیری این فناوریها رعایت کنند تا اعتماد و عدالت سازمانی حفظ شود. علاوه بر این، تقویت فرهنگ سازمانی پذیرای نوآوری و تعامل سازنده میان انسان و ماشین میتواند زمینهساز بهرهوری بیشتر و شکوفایی پایدار کارکنان در محیط کارهای هوشمند گردد.ابتکار یا ارزش مقاله: این مقاله با ارائه چارچوبی نوآورانه که ترکیبی از روشهای متنکاوی و تحلیل دیمتل فازی است، توانسته به شکل میانرشتهای نقش هوش مصنوعی را در مدیریت منابع انسانی و شکوفایی کارکنان تحلیل کند؛ رویکردی که در ادبیات پژوهشی کمتر به این صورت به کار رفته است. علاوه بر این، ادغام نظریههای مدل هاروارد و چارچوب نقشهای اولریش در تحلیل روابط علّی، ارزش نظری قابل توجهی ایجاد کرده و راهکاری جامع برای بهرهگیری استراتژیک و اخلاقمحور از هوش مصنوعی در منابع انسانی ارائه میدهد. بدین ترتیب، این پژوهش نقشی پیشرو در توسعه دانش کاربردی و نظری در حوزه مدیریت منابع انسانی هوشمند ایفا میکند.نوع مقاله: مقاله پژوهشی
