فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: این پژوهش با هدف تبیین جامع مفهوم استحکام (Robustness) در خط‌مشی‌گذاری عمومی، شناسایی و تحلیل ابعاد خط‌مشی‌های عمومی مستحکم، بررسی نسبت این مفهوم با سایر ویژگی‌های مشابه خط‌مشی‌های عمومی و ارائه چارچوبی نظری برای طراحی و ارزیابی خط‌مشی‌های مستحکم انجام شده است. در دنیای امروز که پیچیدگی‌های فزاینده، عدم قطعیت‌های عمیق و تغییرات سریع محیطی به ویژگی‌های دائمی محیط خط‌مشی‌گذاری تبدیل شده‌اند، ضرورت طراحی خط‌مشی‌هایی که قادر به حفظ عملکرد مؤثر خود در مواجهه با شوک‌ها و چالش‌های پیش‌بینی‌نشده باشند، بیش از پیش احساس می‌شود.طراحی/ روش‌شناسی/ رویکرد: این پژوهش در چارچوب پارادایم تفسیری و با رویکردی تحلیلی، به تحلیل عمیق مفهوم استحکام خط‌مشی عمومی پرداخته است. روش پژوهش، مرور مفهومی نظام‌مند است که برخلاف مرورهای نظام‌مند، بر تحلیل معنادار و عمیق مفاهیم تمرکز دارد. فرآیند پژوهش در پنج مرحله اصلی شامل تعیین چارچوب مطالعه، جست‌وجوی منابع، غربال و ارزیابی، استخراج و تحلیل داده‌ها و ترکیب یافته‌ها انجام شد. جست‌وجوی جامع در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر اسکوپوس، وب آو ساینس و گوگل اسکالر با استفاده از واژگان کلیدی مرتبط صورت گرفت. با به‌کارگیری ابزار پریسما و معیارهای دقیق ورود شامل ارزش نظری، انسجام هستی‌شناختی، تناسب زمینه‌ای، قابلیت عملیاتی‌سازی و مشارکت در توسعه مفهومی، از مجموع 3837 سند یافت‌شده، 52 سند علمی منطبق با معیارهای پژوهش انتخاب شد. داده‌ها در سه سطح درون‌متنی (تحلیل مستقل هر منبع)، بین‌متنی (مقایسه تطبیقی منابع) و فرامتنی (بررسی کاربردهای عملی) با استفاده از تحلیل معنایی، ساختاری و زمینه‌ای مورد تحلیل قرار گرفتند.یافته­های پژوهش: تحلیل سیر تکاملی مطالعات نشان می‌دهد که استحکام در خط‌مشی‌گذاری عمومی مفهومی نوظهور با ریشه‌های نظری عمیق است. این مفهوم از سه جریان نظری اصلی نشأت گرفته: مطالعات عقلانیت محدود سایمون (دهه 1960) که محدودیت‌های ذاتی تصمیم‌گیری انسانی را آشکار ساخت؛ مطالعات نهادی مارچ و اولسن (دهه‌های 1980 و 1990) که نقش ساختارهای نهادی در شکل‌دهی به خط‌مشی‌ها را برجسته کرد؛ و پژوهش‌های مدیریت عدم قطعیت و پیچیدگی در دهه‌های اخیر که ضرورت طراحی خط‌مشی‌های سازگار را مطرح نمود. پژوهش حاضر چهار بعد اصلی برای استحکام خط‌مشی شناسایی کرده است: اول، استحکام ایده که به توانایی ایده‌های خط‌مشی در حفظ انسجام مفهومی و قوام گفتمانی در شرایط متغیر اشاره دارد؛ دوم، استحکام مسئله که بر دقت در شناسایی، تعریف و چارچوب‌بندی مسائل عمومی در بسترهای پیچیده تأکید می‌کند؛ سوم، استحکام تصمیم‌گیری که قابلیت اتخاذ تصمیمات کارآمد در شرایط عدم قطعیت عمیق را در بر می‌گیرد؛ و چهارم، استحکام اجرایی که به طراحی ابزارها و مکانیزم‌های حفظ عملکرد خط‌مشی در مرحله پیاده‌سازی می‌پردازد. بر اساس این یافته‌ها، چارچوب جامع «RIIDI» مخفف Robustness of Idea, Issue definition, Decision-making, Implementation)) معرفی شد. همچنین، تحلیل تطبیقی نشان داد که استحکام با پنج ویژگی مشابه خط‌مشی‌های عمومی شامل تاب‌آوری، انعطاف‌پذیری، ثبات، پایداری و چابکی تفاوت‌های معناداری دارد. در حالی که تاب‌آوری بر بازگشت به وضعیت پیشین و انعطاف‌پذیری بر تطبیق با شرایط جدید تمرکز دارند، استحکام بر حفظ عملکرد و کارکرد اصلی خط‌مشی در شرایط متحول تأکید می‌کند.محدودیت­ها و پیامدها: محدودیت اصلی این پژوهش، تمرکز بر مرور ادبیات نظری موجود و عدم بررسی تجربی موارد عملی خط‌مشی‌های مستحکم است. با وجود این محدودیت، چارچوب نظری ارائه‌شده می‌تواند مبنایی برای تحقیقات آینده در حوزه استحکام خط‌مشی‌گذاری عمومی فراهم آورد و زمینه‌ساز مطالعات تجربی در این حوزه نوظهور باشد.پیامدهای عملی: چارچوب «RIIDI» ابزاری کاربردی برای خط‌مشی‌گذاران فراهم می‌آورد تا خط‌مشی‌هایی طراحی کنند که در شرایط عدم قطعیت، پیچیدگی و تغییرات محیطی، کارکرد مدنظر طراحان را حفظ کنند. این چارچوب در سه سطح کاربرد دارد: در سطح طراحی به‌عنوان ابزار ارزیابی پیشینی، در سطح اجرا برای ایجاد الگوهای انعطاف‌پذیر و در سطح ارزیابی برای سنجش پسینی عملکرد. این امر به‌ویژه در حوزه‌های حساس نظیر سیاست‌های محیط‌زیستی، مدیریت بحران، خط‌مشی‌های بهداشت عمومی و برنامه‌ریزی توسعه پایدار که با سطوح بالای عدم قطعیت و پیچیدگی مواجه هستند، اهمیت دوچندان دارد.ابتکار یا ارزش مقاله: این پژوهش برای نخستین بار در ادبیات فارسی و بین‌المللی، چارچوب جامع و یکپارچه «RIIDI» را برای مطالعه، طراحی و ارزیابی استحکام خط‌مشی عمومی ارائه می‌کند. شناسایی و تبیین چهار بعد اصلی استحکام، روشن‌سازی تمایزات مفهومی آن با سایر ویژگی‌های خط‌مشی‌ها و ارائه مدلی عملیاتی برای به‌کارگیری این مفهوم، گام مهمی در توسعه دانش نظری و عملی این حوزه نوظهور محسوب می‌شود. این چارچوب می‌تواند راهنمای ارزشمندی برای پژوهشگران جهت انجام مطالعات تجربی و برای سیاست‌گذاران در طراحی خط‌مشی‌های کارآمد در دنیای پرتلاطم کنونی باشد.نوع مقاله: مقاله پژوهشی