مفهوم پردازی، شناسایی و رتبه بندی پیشایندها و پیامدهای شجاعت اخلاقی در سازمان
نویسندگان
1 گروه مدیریت منابع انسانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی؛ تهران، ایران
2 گروه مدیریت کسب و کار، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3 گروه مدیریت منابع انسانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
4 گروه مدیریت منابع انسانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران
doi
10.48308/jpap.2025.237017.1417چکیده
هدف: رفتار غیراخلاقی شهرت سازمان را خدشه دار میکند، مسئولیت های قانونی ایجاد میکند و اعتماد عمومی را کاهش میدهد. همچنین در سازمانها «خشونت، قلدری و سایر رفتارهای بد، عوارض روانی، عاطفی، ذهنی و جسمی بر کارکنان وارد میکند. ون بورن، گرینوود و شیهان مدیران منابع انسانی را تشویق میکنند که «مسئولیت تجزیه و تحلیل اخلاقی و عملکردی را در سازمانهایشان بر عهده بگیرند». مدیران منابع انسانی نیز از اعضای حرفه خود میخواهند که نقشی محوری در پیشبرد عملکرد اخلاقی ایفا کنند. با این حال، آگاهی از عمل اخلاقی صحیح، به معنای ترویج آن عمل نیست. افراد باید علاوه بر آگاهی، برای معیارهای اخلاقی، بیش از سایر ملاحظات اهمیت قائل شوند. اما حتی زمانی که اعضای سازمانها مسیر عمل اخلاقی صحیح را میدانند و میخواهند مطابق با آن رفتار کنند، پیامدهای شخصی منفی مرتبط با اقدامات اخلاقی ممکن است آنها را منصرف کند. «فردی ممکن است از نظر اخلاقی حساس باشد، قضاوتهای اخلاقی خوبی داشته باشد، و ارزشهای اخلاقی را در اولویت قرار دهد، اما اگر فرد تحت فشار پژمرده شود، به راحتی حواسش پرت شود یا دلسرد شود و تبدیل به یک آدم بی اراده و ضعیف گردد، شکست اخلاقی رخ میدهد. اعضای سازمانها فراتر از میل به دنبال کردن مسیر اصولی، برای رسیدن به مقصود اخلاقی خود نیازمند قدرت اخلاقی هستند. به طور خلاصه، آنها اغلب به شجاعت اخلاقی برای رفتار اخلاقی نیاز دارند. با توجه به اهمیت روزافزون شجاعت اخلاقی در سازمانها، هدف این مقاله مفهومسازی، شناسایی و رتبهبندی پیشایندها و پیامدهای شجاعت اخلاقی است.طراحی/ روششناسی/ رویکرد: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توسعهای است که به صورت ترکیبی (کیفی- کمی) انجام شده است. در بخش کیفی (فراتحلیل)، جامعه پژوهش را کلیه مطالعات انجام شده در این زمینه تشکیل میدهد که با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند معیارمحور انتخاب شدند. در این راستا، پس از جستجو در پایگاههای علمی، 89 پژوهش مرتبط استخراج و با بررسی آنها، مفهوم شجاعت اخلاقی و پیشایندها و پیامدهای آن شناسایی شد. سپس با استفاده از روش آنتروپی شانون وزندهی و رتبهبندی شاخصها انجام شد. در بخش کمی، جامعه آماری کارکنان سازمان بیمه است.یافتههای پژوهش: در این تحقیق مقولههای مرتبط با مفهوم شجاعت اخلاقی به ترتیب عبارتند از: اخلاقگرایی (1)، عزم راسخ (2)، جسارتطلبی (3) و مقولههای مربوط به مقدمات شجاعت اخلاقی، عوامل فردی. (1)، تأثیر رهبری (2)، محیط اجتماعی (3)، کنترل درونی و بیرونی (4)، حمایت همه جانبه (5)، و مقولات مربوط به پیامدهای شجاعت اخلاقی، به ترتیب، پیامدهای فردی مثبت (1)، پیامدهای اجتماعی مثبت (2)، پیامدهای فردی منفی (3)، رتبهبندی میشوند. با توجه به رتبهبندی مضامین، رفتارهای اخلاقی در مفهومسازی شجاعت اخلاقی و نگرشهای فردی در پیشایندهای شجاعت اخلاقی و آسیبهای فردی در پیامدهای شجاعت اخلاقی از سایر مضامین اهمیت بیشتری دارد.محدودیتها و پیامدها: این پژوهش تنها با بررسی جامع ادبیات انجام شده است و مدل به دست آمده نیاز به بررسی میدانی و عملیاتی در بستر سازمانی دارد.پیامدهای عملی: شجاعت اخلاقی در سازمان تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار میگیرد و پیامدهای بسیاری دارد. بنابراین، این عوامل و پیامدها باید شناسایی شوند و مورد توجه قرار گیرند. نتایج پژوهش حاضر میتواند کمک قابل توجهی به مدیران و کارکنان سازمانها در جهت افزایش شجاعت اخلاقی و ارتقای سلامت سازمانی کند.ابتکار یا ارزش مقاله: تحقیقات زیادی در زمینه شجاعت اخلاقی انجام شده است. در اکثر تحقیقات انجام شده مفهوم شجاعت اخلاقی در سازمانها به صورت همبستگی مطرح شده است و نشان میدهد که چه عواملی بر آن تأثیر میگذارد و آن را در سازمان تقویت یا تضعیف میکند، به عنوان مثال ویژگیهای فردی مانند جنسیت و چه عواملی از آن تأثیر میپذیرد و به عبارت دیگر پیامدها و نتایج آن چیست؛ به عنوان مثال، افزایش رفاه. در پژوهشهای مختلف، عوامل مؤثر در شکلگیری شجاعت اخلاقی و پیامدهای آن به صورت پراکنده ذکر شده است. با توجه به اهمیت این موضوع و نقش مهمی که در سازمانها دارد، در این مقاله سعی بر آن است تا با مروری نظاممند و همهجانبه بر تحقیقات پیشین، شجاعت اخلاقی مفهومسازی شود و پیشایندها و پیامدهای آن شناسایی و دستهبندی شود. بنابراین دستیابی به مدلی جامع از مفهوم، پیشایندها و پیامدهای شجاعت اخلاقی با روش فراترکیب به عنوان الگویی برای سایر پژوهشها، از ارزشهای مقاله میباشد.نوع مقاله: مقاله پژوهشی