فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: ایجاد خدمات عمومی باکیفیت و کارآمد همچنان یکی از چالش‌های اساسی دولت‌های مدرن است. بسیاری از ناکارآمدی‌های مدیریتی در بخش دولتی ناشی از عدم تطابق ساختارهای حاکمیتی با نیازها و سبک زندگی شهروندان است. چالش‌های کلیدی شامل پیچیدگی‌های بوروکراتیک، فرآیندهای اداری غیرضروری، طولانی شدن زمان ارائه خدمات، پراکندگی خدمات در میان سازمان‌های مختلف دولتی و کمبود منابع مالی برای پروژه‌های عمومی در مقیاس بزرگ است.در این میان، همکاری بین‌سازمانی به عنوان یک عامل کلیدی برای تحقق دولت الکترونیک یکپارچه مطرح شده است. این همکاری می‌تواند به رفع ناکارآمدی‌ها کمک کرده و بخش عمومی را به نهادی یکپارچه تر و پاسخگوتر تبدیل کند. فناوری اطلاعات (IT) نیز نقشی اساسی در این فرآیند ایفا می‌کند؛ چرا که باعث بهبود هماهنگی بین سازمان‌ها و تسهیل یکپارچگی در ارائه خدمات می‌شود.هدف این مطالعه، ایجاد درکی جامع از عوامل مؤثر بر شکل‌گیری اکوسیستم همکاری بین‌سازمانی و مدل‌سازی روابط متقابل آن‌ها در ارائه خدمات دولت الکترونیک مبتنی بر فناوری اطلاعات است. با شناسایی و ساختاربندی این عوامل، این تحقیق به پیشرفت نظری و عملی اکوسیستم‌های دولت الکترونیکی مشارکتی کمک می‌کند و راهکارهایی برای بهینه‌سازی این همکاری‌ها ارائه می‌دهد.طراحی/ روش‌شناسی/ رویکرد: پژوهش حاضر از نوع بنیادی-کاربردی است و در گام اول به منظور تبیین پیشایندها، به بررسی نظام‌مند ادبیات در سالهای 1990-2023 با روش فراترکیب پرداخته شد و سپس با روش مدلسازی ساختاری- تفسیری روابط بین این پیشایندها تحلیل شد.یافته­‌های پژوهش: 22 عامل به عنوان پیشایند شکل‌گیری اکوسیستم همکاری بین سازمانی مبتنی بر فناوری اطلاعات شناسایی و در چهار مقوله قابلیت‌های درون سازمانی، قابلیت‌های بین سازمانی، انگیزه بیرونی و انگیزه درونی دسته‌بندی شد. در گام مدلسازی ساختاری- تفسیری این پیشایندها به صورت سلسله‌مراتب اثرگذاری در سطوح یک تا چهار طبقه‌بندی شدند. عوامل سطح یک شامل عامل کسب مشروعیت و عامل تجربه و دانش قبلی است. کسب مشروعیت به عنوان بنیان اولیه مطرح است که سازمان‌ها باید در ابتدا مشروعیت لازم را برای ورود به اکوسیستم‌های همکاری کسب کنند. مشروعیت می‌تواند از طریق تأییدهای قانونی، حمایت‌های دولتی و اعتماد عمومی به دست آید. تجربه و دانش قبلی در زمینه همکاری‌ها و استفاده از فناوری‌های جدید بسیار مهم است. این تجربه و دانش می‌تواند از طریق پروژه‌های قبلی، پژوهش و آموزش‌های مختلف به دست آید. در تحلیل خوشه‌بندی معیارها نیز این دو عامل در دسته محرک قرار گرفتند که بیانگر میزان اثرگذاری بالای آنها بر سایر پیشایندها است. سایر عوامل در دسته خوشه پیوندی قرار دارند که نشان می‌دهد از قدرت اثرپذیری و اثرگذاری متوسطی برخوردارند.محدودیت‌­ها و پیامدها: پیشایند‌های شکل‌گیری همکاری بین سازمانی در این پژوهش با تأکید بر مجلات برتر حوزه دولت الکترونیکی و سیستم‌های اطلاعاتی احصا شده است و نتایج به‌دست آمده را نمی‌توان به سایر حوزه‌های علمی تعمیم داد. همچنین این پژوهش با تمرکز بر ارائه خدمات دولتی در کشور ایران انجام شده است. تطبیق یافته‌ها و توسعه پژوهش‌ها در قلمروهای مکانی دیگر می‌تواند توسعه پژوهش و تعمیم یافته‌ها را میسر سازد.پیامدهای عملی: در کشور ایران، هر یک از سازمان‌ها به‌طور جداگانه تلاش‌های زیادی جهت توسعه فناوری‌های اطلاعاتی در درون سازمان خود دارند. اما کمتر سازمانی قابلیت لازم برای حضور در اکوسیستم همکاری و ایجاد شبکه‌های بین سازمانی را با استفاده از سیستم‌های اطلاعاتی بین سازمانی دارد. یکی از دلایل اصلی عدم توسعه همکاری‌های سازمانی و ایجاد شبکه‌های همکاری بین سازمانی در بخش دولتی را می‌توان ناشی از عدم وجود قابلیت همکاری و شبکه‌پذیری بین سازمانی دانست. مؤلفه کسب مشروعیت و مؤلفه وجود دانش و تجربه قبلی به عنوان تأثیرگذارترین مولفه‌های پیشایندی شناسایی شدند. در نتیجه شکل گیری اکوسیستم همکاری برای ارائه خدمات دولتی می‌توان با ارتقای تعامل‌پذیری سیستم‌های اطلاعاتی بین سازمانی، بهبود تعهد بین سازمانی، بهبود روابط بین فردی، افزایش اعتماد بین سازمانی، ایجاد توان رقابتی، بهبود همسویی بین سازمانی و مزیت استراتژیک به ارائه خدمات الکترونیکی یکپارچه نائل شد.ابتکار یا ارزش مقاله: ادبیات اکوسیستم همکاری اغلب در پژوهش‌های حوزه کسب‌وکار و کارآفرینی مطرح شده بود، اما در این پژوهش در بخش دولتی مورد مطالعه قرار گرفت. همچنین در این پژوهش به روابط متقابل و پویایی بین پیشایندها با تحلیل سلسله‌مراتبی پرداخته شد که نوآوری دیگر پژوهش است.نوع مقاله: مقاله پژوهشی