پرستار (بحث لغوی و دستوری)
نویسندگان
1 عضو هیئت علمی دانشگاه تهران
doi
چکیده
در بعضی دستورهای فارسی گفته شدهاست که پرستار صفت فاعلی است که برخلاف قاعده بر روی بن مضارع ساخته شدهاست، چون میدانیم که صفات فاعلیای که با پسوند «-ار» ساخته میشوند بر روی مادﮤ ماضی ساخته شدهاند (جز بعضی استثنائات در دو ترجمۀ قدیم قرآن). راه حلّی که به نظر دستورنویسان فارسی رسیده این است که مشابهت پرست با بُنهای ماضی سبب این ساخت خلاف قاعده شدهاست. این توجیه از نظر همزمانی نادرست نیست، ولی بهلحاظ تاریخی در آن تردید است. بعضی فرهنگهای ریشهشناسی نیز اشتقاق دیگری برای این کلمه حدس زدهاند که آن نیز با قواعد لغتسازی در ایرانی باستان ناسازگار است. در واقع لفظ *parištar-، که از قرن نوزدهم بعضی محققان آن را اصل کلمۀ پرستار فارسی شمردهاند و امروز نیز در بعضی کتابها تکرار میشود، نه وجود دارد و نه ساخت آن مطابق قاعده است، به شرحی که در متن مقاله آمدهاست. در این مقاله احتمالات مختلف دربارۀ اصل کلمۀ پرستار و ساخت صرفیِ آن سنجیده شده و در ضمن آن سعی شدهاست برخی از دیگر اشتباهات فرهنگهای ریشهشناسی دربارۀ اشتقاق بعضی کلمات وابسته به پرستار اصلاح شود و توضیحاتی اجمالی دربارۀ ساخت صرفی کلمات ساختهشده با پسوند -tar عرضه شود که به نظر نویسنده برای فهم مسئله حائز اهمّیّت است.
