شناسایی پیشایندها و پسایندهای نشاط کارکنان در سازمان با روشهای فراترکیب و دلفی فازی
نویسندگان
1 گروه مدیریت منابع انسانی و کسب و کار، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی، دانشکده مدیریت - مدیریت دولتی
3 کارشناس ارشد مدیریت منابع انسانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
doi
10.48308/jpap.2024.231543.1299چکیده
هدف: در محیط پویای امروزی، بقا و رشد دو نگرانی عمده برای سازمانها میباشد. عدم اطمینان ناشی از این محیطها، به عنوان یک عامل کاتالیزور عمل کرده و سازمانهای در خطر بقا را تهدید میکند. برخی از سازمانها در این محیط پویای امروزی راه بقا را یافته و برای مدتی طولانی، رشد را تجربه کردهاند. اما این فرایند یا استراتژی که ممکن است به ماندگاری و رشد سازمانها برای مدت طولانی کمک کند، چیست؟ به نظر میرسد که نشاط آفرینی سازمانی و فرایندهای مرتبط با آن پاسخی برای این امر باشند. ادبیات موجود در زمینه نشاط آفرینی سازمانی عمدتاً بر روی تعداد کمی از عوامل تأثیرگذار و تأثیرپذیر از این مفهوم تمرکز نمودهاند. لذا انجام مطالعات جامع در این زمینه از اهمیت بالایی برخوردار میباشد. در پژوهش حاضر نسبت به شناسایی پیشایندها و پسایندهای نشاط آفرینی در شرکت فروشگاههای زنجیرهای فامیلی اقدام شده است. انتظار میرود با انجام این پژوهش در بخش کاربردی، عوامل و پیامدهای حاصل از این مفهوم شناسایی شده تا مدیران منابع انسانی سازمانها بتوانند از آنها برای بهبود نشاط سازمانی استفاده نموده و از این طریق عملکرد، بقا و رشد سازمان خود را تضمین کنند. در بخش نظری نیز انتظار میرود که انجام این پژوهش منجر به توسعه ادبیات پیشین در زمینه نشاط آفرینی سازمانی گردد.طراحی/ روششناسی/ رویکرد: تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توسعهای است که به صورت آمیخته (کیفی-کمی) انجام شده است. در بخش کیفی (روش فراترکیب) جامعه پژوهش را تمامی مطالعات انجامگرفته در این حوزه تشکیل داده است که با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند ملاک مدار، از میان آنها نمونهگیری بهعمل آمد. در بخش کمی، از روش دلفی فازی چند مرحلهای به منظور دستیابی به اجماع در خصوص مولفههای مستخرج از بخش کیفی استفاده شد. جامعه آماری بخش کمی شامل خبرگان شرکت فروشگاههای زنجیرهای فامیلی میباشد.یافتههای پژوهش: در این پژوهش با روش فراترکیب پیشایندهای نشاط کارکنان در سازمان، در 2 مقوله فردی و سازمانی و پسایندها نیز در 2 مقوله نتایج فردی و سازمانی شناسایی شدند. سپس از روش دلفی فازی جهت اخذ نظرات خبرگان در خصوص اهمیت این مولفهها استفاده شد. در مرحله اول دلفی فازی پیشایندهای کانون کنترل، حق شناسی و اثربخشی فردی به دلیل کمتر بودن مقدار ارزش بهدست آمده شاخص با حد آستانه α حذف گردیدند. همچنین پسایندهای بهرهوری کارکنان، وابستگی شغلی خلاقانه و رضایت شغلی به ترتیب دارای بیشترین اهمیت بودهاند. در این بخش تمامی پسایندها مورد تأیید قرار گرفتند. اختلاف میانگین فازیزدایی شده نظر خبرگان در دو مرحله برای پیشایندها و پسایندها از 0.1 کمتر است. بر این اساس، خبرگان فروشگاههای زنجیرهای فامیلی در خصوص پیشایندها و پسایندهای نشاط کارکنان در سازمان به اجماع رسیدهاند و نظرسنجی در این مرحله متوقف میشود.محدودیتها و پیامدها: بر اساس یافتههای پژوهش حاضر شغل باید به گونهای تعریف و طراحی گردد که غنا و معناداری لازم را در خود فراهم آورده و منجر به خروجیهای مثبت و نتیجه بخش گردد. برخی از ویژگیها هستند که در تعریف هر شغلی باید به آنها توجه ویژهای نمود. معناداری شغل، شفافیت شغلی، امنیت شغلی، استقلال عمل در کار و پیشرفت شغلی کارکنان از جمله آنها هستند که مسلماً پیاده سازی و اجرای هر کدام از آنها پیامدهای مثبت بسیاری را به همراه خواهد داشت. عوامل متعددی در سطح فردی، ویژگیها و خصایص شخصی وجود دارند که میتوانند به صورت بالقوه بر نشاط آفرینی سازمانی تأثیرگذار باشند. این عوامل در مضامین متعددی همچون عوامل جمعیتشناختی، ویژگیهای شخصیتی، ویژگیهای روانشناختی و نگرشهای فردی قرار گرفتند. لذا پیشنهاد میشود مدیران منابع انسانی مضامین ذکر گردیده و عوامل زیرمجموعه آن را در استراتژیها و برنامههای جذب و استخدام خود حتماً در نظر بگیرند.پیامدهای عملی: مطابق با نتایج بهدست آمده در پژوهش حاضر، برنامههای رفاهی و فعالیتهای فراسازمانی در جهت رفاه و سلامتی کارکنان از مهمترین عوامل پیش برنده نشاط آفرینی سازمانی هستند. لذا بسیار مهم خواهد بود که این برنامهها در سازمان توسط مدیران مورد توجه بیشتری قرار گیرند. همچنین اعتماد در محیطهای کاری می تواند منجر به نشاط آفرینی سازمانی شود. لذا پیشنهاد میشود به منظور تقویت اعتماد و در نتیجه افزایش نشاط آفرینی در سازمان، مدیران نسبت به پایبندی به صداقت در امور و روابط شغلی، رعایت عدالت در بین کارکنان و اولویت دادن اهداف مشترک بر اهداف فردی اقدام شود.ابتکار یا ارزش مقاله: انتظار میرود مدیران منابع انسانی با استفاده از نتایج این پژوهش در جهت بهبود نشاط کارکنان و در نهایت بهبود عملکرد و رشد سازمان خود استفاده کنند.نوع مقاله: مقاله پژوهشی
