فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده زنگ ساقه یا سیاه با عامل قارچی (Pgt) Puccinia graminis f. sp. tritici یکی از خسارت­زاترین بیماری­های گندم در جهان و از جمله ایران به­شمار می­رود. بررسی پرآزاری (Virulence) عامل بیماری بر روی ژن­های مقاومت گندم، شناسایی منابع مقاومت به زنگ­ ساقه و تعیین ژن­های مقاومت موثر موجود در ژنوتیپ­های مقاوم، از ملزومات استفاده از مقاومت ژنتیکی (تولید ارقام مقاوم) به­عنوان کارآمدترین و سالم­ترین روش کنترل این بیماری‌ محسوب می­شود. در این پژوهش، مقاومت گیاهچه‌ای30 ژنوتیپ گندم تولید شده در مرکز سیمیت (CIMMYT) معرفی شده به­عنوان منابع مقاومت به زنگ­ ساقه، نسبت به شش نژاد‌ متفاوت Pgt در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در سه تکرار مورد بررسی قرار گرفت. ابتدا جدایه‌های قارچ مورد استفاده در گلخانه­های زنگ بخش غلات موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر تعیین نژاد شدند و پرآزاری آن‌ها روی ژن‌های مقاومت به زنگ ساقه موجود در مجموعه ارقام افتراقی شناسایی گردید. بر همین اساس نژادها به­صورت TKTTF، TTTTF، PKSTC، TTRTF، TKSTF و PTRTF تعیین گردیدند. ژنوتیپ­های حامل ژن­های Sr22، Sr24، Sr26، Sr31، Sr32، Sr33و Sr40 با ایجاد واکنش مقاومت نسبت به تمام نژادهای مورد مطالعه قارچ بیمارگر، به­عنوان ارقام افتراقی دارنده­ی ژن­های مقاومت موثر معرفی می­گردد. اجزای مقاومت ژنتیکی اندازه­گیری شده در شرایط گلخانه برای غربال ژنوتیپ­های مقاوم شامل تیپ آلودگی و دوره­ی کمون بود. نتایج حاصل از بررسی اجزای مقاومت ژنتیکی، وجود تنوع فنوتیپی در واکنش ژنوتیپ‌ها نسبت به نژادهای زنگ ساقه را نشان داد. از ژنوتیپ­های مقاوم شناسایی شده در این مطالعه (ژنوتیپ­های شماره 4، 5، 6، 7، 8، 9، 11، 13، 14، 16، 17، 18، 20، 21، 22، 25، 26، 27، 28 و 29) می­توان به­عنوان منابع دارنده­ی مقاومت گیاهچه­ای در برنامه­های ملی به‌نژادی گندم برای مقاومت ژنتیکی به زنگ ساقه در اقلیم­های مختلف کشور استفاده نمود.