فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در شاهنامه و بعضی متونِ فارسی گونۀ خاصّی از کاربردِ حرف اضافه و متمّم دیده می‌شود که در پژوهش‌های مربوط به دستور تاریخی، سبک‌شناسی و تاریخِ زبان فارسی به صورتِ کامل و دقیق مورد توجّه قرار نگرفته است. این ویژگیْ آمدنِ دو حرفِ اضافۀ پیاپی پیش از یک متمّم در قالبِ الگوی حرف اضافه + حرف اضافه + متمّم است. در حدودِ بررسی‌‌های انجام‌‌گرفته شش حرف اضافۀ متوالیِ «با بر»، «بر به»، «در اندر»، در به» و «ز در» به این شکل استعمال شده است، که از میان آنها دو حرفِ «بر با» و «ز در»، به دلیل داشتنِ یک شاهد، باید با تردید و احتیاط تلقّی شود. هدف اصلی از این نوع کاربردْ تأکید و تقویتِ معنای حروفِ اضافه بوده، که در شواهدِ متأخّرتر، به وسیله‌‌ای برای تکمیلِ وزنِ ابیات نیز تبدیل شده است. نمونه‌‌های استفاده از دو حرفِ اضافۀ پیاپی از سدۀ پنجم تا روزگارِ معاصر در متون وجود دارد و بیشترین گواهی‌‌های آن هم از حرفِ «بر به» و در شعر یغمای جندقی است. سابقۀ این قاعدۀ نحوی به زبان و متونِ پهلوی می‌‌رسد و در تصحیح و شرحِ آثارِ منظوم و منثورِ فارسی حتماً باید به آن توجّه کرد.